మతోధ్ధారణ/ దిద్దుబాటు కొరకైన అవసరత

పురాతన కాలం: అపొస్తలుల విశ్వాస ప్రమాణం అభివృద్ధి
యేసుక్రీస్తు మరణం, పునరుత్థానం, ఆరోహణం తర్వాత అపొస్తలులు ఆయన గురించి సువార్తను ప్రకటించారు. మొదటి శతాబ్దాల్లో క్రైస్తవ సంఘాలు వివిధ ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి చెందాయి. అయితే, యేసుక్రీస్తు ఎవరు, ఆయనకు తండ్రియైన దేవునితో ఎలాంటి సంబంధం ఉంది, రక్షణ ఎలా లభిస్తుంది, పరిశుద్ధాత్మ ఎవరు అనే విషయాలపై భిన్నమైన బోధనలు ఏర్పడ్డాయి. వీటిలో కొన్ని బైబిలు బోధనలకు విరుద్ధంగా ఉండటంతో, క్రైస్తవ విశ్వాసంలోని ప్రధాన సత్యాలను స్పష్టంగా బోధించాల్సిన అవసరం సంఘానికి ఏర్పడింది.

ఈ నేపథ్యంలో విశ్వాస ప్రమాణాలు ప్రాముఖ్యత పొందాయి. అవి క్రైస్తవులు నమ్మే ప్రధాన సత్యాలను సంక్షిప్తంగా తెలియజేస్తాయి. అపొస్తలుల విశ్వాస ప్రమాణంలో తండ్రియైన దేవుడు, ఆయన కుమారుడైన యేసుక్రీస్తు, పరిశుద్ధాత్మ, సంఘం, పాపక్షమాపణ, శరీర పునరుత్థానం, నిత్యజీవం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. యేసుక్రీస్తు తన శిష్యులకు తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ నామంలో బాప్తిస్మం ఇవ్వాలని ఆజ్ఞాపించాడు (మత్తయి 28:19). ఈ ఆజ్ఞ ఆదిమ సంఘంలోని బాప్తిస్మపు బోధనలకు ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలిచింది.

ప్రారంభ క్రైస్తవ సంఘాల్లో బాప్తిస్మం పొందడానికి సిద్ధపడే వారికి క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని బోధించేవారు. బాప్తిస్మం సమయంలో వారు తమ విశ్వాసాన్ని ప్రకటించేవారు. ఈ విశ్వాస ప్రకటనలు కాలక్రమంలో అభివృద్ధి చెందాయి. వాటిలో ఒక ప్రాచీన రూపాన్ని “ఓల్డ్ రోమన్ విశ్వాస ప్రమాణం” (Old Roman Creed) అని పిలుస్తారు. ఇది రోమా సంఘంలో ఉపయోగించిన విశ్వాస ప్రకటన. దీని ప్రారంభ రూపం రెండవ శతాబ్దంలోనే వాడుకలో ఉండి ఉండవచ్చని పండితులు భావించినప్పటికీ, ఇది ఖచ్చితంగా ఎప్పుడు రూపొందిందో తెలియదు.

క్రీ.శ. 341 ప్రాంతంలో అన్సైరాకు చెందిన మార్సెల్లస్ రాసిన గ్రీకు లేఖలో ఓల్డ్ రోమన్ విశ్వాస ప్రమాణానికి సంబంధించిన రూపం కనిపిస్తుంది. తరువాత, క్రీ.శ. 390 ప్రాంతంలో అక్విలేయాకు చెందిన టైరానియస్ రూఫినస్ ఈ విశ్వాస ప్రమాణంపై లాటిన్‌లో వ్యాఖ్యానం రాశాడు. అపొస్తలులు పెంతెకొస్తు తర్వాత కలిసి ఈ ప్రమాణాన్ని రచించారని ఆయన ప్రస్తావించిన సంప్రదాయం ఉంది. తరువాతి సంప్రదాయం ప్రకారం, పన్నెండు మంది అపొస్తలులలో ప్రతి ఒక్కరూ ఈ ప్రమాణంలోని పన్నెండు అంశాలలో ఒక్కొక్కదాన్ని అందించారని చెబుతారు. అయితే, అపొస్తలులందరూ కలిసి దీనిని రచించారనడానికి నిర్ధారిత చారిత్రక ఆధారాలు లేవు.

“అపొస్తలుల విశ్వాస ప్రమాణం” అనే పేరు నాలుగవ శతాబ్దం చివరి భాగంలో కనిపిస్తుంది. అయితే, ఈ ప్రమాణం నేడు మనం ఉపయోగించే రూపంలో ఒకేసారి రచించబడలేదు. ఇది ఆదిమ సంఘంలోని బాప్తిస్మపు విశ్వాస ప్రకటనల నుంచి అనేక దశల్లో అభివృద్ధి చెందింది. దాని ప్రస్తుత రూపానికి దగ్గరైన పాఠం సుమారు ఎనిమిదవ శతాబ్దం నాటికి కనిపిస్తుంది.

ఈ కాలంలో క్రైస్తవ సంఘాలు వివిధ ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి చెందడంతో, ఆరాధన పద్ధతుల్లోనూ, క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని వివరించే విధానాల్లోనూ కొన్ని తేడాలు కనిపించాయి. అదే సమయంలో, బైబిలు బోధనలకు విరుద్ధమైన అభిప్రాయాలు కూడా వెలువడ్డాయి. అపొస్తలులు తప్పుడు బోధకుల గురించి ముందుగానే హెచ్చరించారు (అపొస్తలుల కార్యములు 20:29–30; 1 యోహాను 4:1). అందువల్ల, సంఘ నాయకులు దేవుని వాక్యానికి అనుగుణంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని బోధించడం, విశ్వాసులను తప్పుడు బోధనల నుంచి కాపాడడం ముఖ్యమైన బాధ్యతగా భావించారు.

అలా, అపొస్తలుల బోధనలు, బాప్తిస్మపు విశ్వాస ప్రకటనలు, సంఘంలోని బోధనా అవసరాలు కలిసి అపొస్తలుల విశ్వాస ప్రమాణం అభివృద్ధికి దోహదపడ్డాయి. ఇది అపొస్తలుల ప్రత్యక్ష రచన కాకపోయినా, వారి బోధనలకు అనుగుణంగా క్రైస్తవ విశ్వాసంలోని ప్రధాన సత్యాలను సంక్షిప్తంగా తెలియజేసే ప్రమాణంగా సంఘ చరిత్రలో స్థానం పొందింది.

విశ్వాస ప్రమాణము

భూమ్యాకాశములను సృజించిన సర్వశక్తిగల తండ్రియైన దేవుని నేను నమ్ముచున్నాను.

ఆయన ఏక కుమారుడును, మన ప్రభువైన, యేసుక్రీస్తు, పరిశుద్దాత్మ వలన గర్భమున ధరింపబడి, కన్యయైన మరియ యందు పుట్టి, పొంతి పిలాతు అధికారము క్రింద శ్రమపడి, సిలువ వేయబడి, చనిపోయి, సమాధి చేయబడెను. ఆయన నరకములోనికి దిగెను. చనిపోయిన వారిలో నుండి మూడవ దినమున ఆయన తిరిగి లేచెను. ఆయన పరలోకమునకెక్కి, సర్వశక్తిగల తండ్రియగు దేవుని కుడిచేతివైపున కూర్చుండియున్నాడు. సజీవులకును, మృతులకును తీర్పు చేయుటకు అక్కడి నుండి ఆయన వచ్చునని నేను నమ్ముచున్నాను.

పరిశుద్దాత్మను, పరిశుద్ధ క్రైస్తవ సంఘమును, పరిశుద్దుల ఐక్యమును, పాపక్షమాపణయు; శరీర పునరుత్థాన మును నిత్య జీవమును ఉన్నవని నేను నమ్ముచున్నాను. ఆమేన్.

మొదటి శతాబ్దం: అపొస్తలుల కాలంలోని వివాదాలు (క్రీ.శ. 30–100)

యూదమత ఆచారాలు, సున్నతి వివాదం: క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో, క్రైస్తవులుగా మారిన కొంతమంది యూదులు (జుడాయిజర్స్) అన్యజనులు కూడా క్రైస్తవులుగా మారడానికి ముందు యూదుల ఆచారాలను అనుసరించాలని, ముఖ్యంగా పురుషులు సున్నతి పొందాలని బోధించారు. సున్నతి అబ్రాహాముతో దేవుడు చేసిన నిబంధనకు గుర్తు కాబట్టి, అన్యజనులైన క్రైస్తవులు కూడా సున్నతి పొందాలని వారు పట్టుబట్టారు. అలాగే, మోషే ధర్మశాస్త్రంలోని ఆచారాలను అన్యజనులు కూడా పాటించాలని కొందరు భావించారు.

ఈ విషయంలో పౌలుకు, అలాంటి బోధనలను సమర్థించిన కొంతమందికి మధ్య తీవ్రమైన విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. పౌలు బోధన ప్రకారం, పాపుల రక్షణకు యేసుక్రీస్తు చేసిన విమోచన కార్యమే ఆధారం. మనుషులు ధర్మశాస్త్ర ఆచారాలను పాటించడం ద్వారా దేవుని ఎదుట నీతిమంతులుగా తీర్చబడరు; క్రీస్తుపై విశ్వాసం ద్వారా దేవుని కృపను పొందుతారు. ఈ విషయాన్ని పౌలు గలతీయులకు రాసిన పత్రికలో ప్రత్యేకంగా వివరించాడు.

అపొస్తలుల కార్యములు 15 వ అధ్యాయంలో యెరూషలేములో జరిగిన సమావేశం గురించి వివరించబడింది. అన్యజనులు క్రైస్తవులుగా మారడానికి సున్నతి పొందడం, మోషే ధర్మశాస్త్రాన్ని పూర్తిగా పాటించడం తప్పనిసరా అనే ప్రశ్నపై అక్కడ చర్చ జరిగింది. చివరకు, అన్యజనులు రక్షణ పొందడానికి సున్నతి అవసరం లేదని సంఘ నాయకులు స్పష్టం చేశారు. అయితే, విగ్రహారాధనతో సంబంధం ఉన్న వాటికి, రక్తానికి, గొంతు పిసికి చంపిన జంతువుల మాంసానికి, లైంగిక అనైతికతకు దూరంగా ఉండాలని వారికి సూచించారు (అపొస్తలుల కార్యములు 15:19–29).

యెరూషలేము సమావేశం సాధారణంగా క్రీ.శ. 48–50 మధ్య జరిగినదిగా భావిస్తారు. యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణం సాధారణంగా క్రీ.శ. 30 లేదా 33 ప్రాంతంలో జరిగినదిగా అంచనా వేస్తారు. గలతీయులకు 2:3–10 లో పౌలు సున్నతి, సువార్త స్వేచ్ఛ, అపొస్తలుల మధ్య జరిగిన చర్చలను వివరిస్తాడు. అయితే, గలతీయులకు 2 లోని సంఘటన, అపొస్తలుల కార్యములు 15 లోని సమావేశం రెండూ ఒకటేనా అనే విషయంలో పండితుల మధ్య చర్చ ఉంది.

ఈ వివాదాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి అపొస్తలుల కార్యములు 15, గలతీయులకు 2:3–10, 3–6 అధ్యాయాలను చదవడం ఉపయోగకరం.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: రక్షణ క్రీస్తు కృపవల్ల; ధర్మశాస్త్ర ఆచారాలను నెరవేర్చడం ద్వారా కాదు (ఎఫెసీయులకు 2:8–9).

అనైతికతను సమర్థించడం: మొదటి శతాబ్దంలో కొరింథు సంఘంలో కొన్ని తీవ్రమైన నైతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక సమస్యలు తలెత్తాయి. కొంతమంది విశ్వాసులు లైంగిక అనైతికతను సహించారు. విగ్రహాలకు అర్పించిన ఆహారాన్ని తినడం విషయంలో కూడా సంఘంలో భిన్నాభిప్రాయాలు ఏర్పడ్డాయి. అంతేకాకుండా, సంఘ సభ్యుల మధ్య విభజనలు, స్వార్థపూరిత ప్రవర్తన వంటి సమస్యలు కనిపించాయి. ముఖ్యంగా, ఒక వ్యక్తి చేసిన తీవ్రమైన లైంగిక పాపాన్ని సంఘం సహించడాన్ని పౌలు గద్దించాడు (1 కొరింథీయులకు 5వ అధ్యాయం).

అపొస్తలుడైన పౌలు తన మొదటి కొరింథీయులకు రాసిన పత్రికలో ఈ సమస్యలను స్పష్టంగా ప్రస్తావించాడు. క్రైస్తవులు పాపాన్ని సమర్థించకూడదని, దాని నుండి పశ్చాత్తాపపడి పవిత్రమైన జీవితాన్ని గడపాలని బోధించాడు. తీవ్రమైన పాపంలో కొనసాగుతున్న వారిని సంఘం ప్రేమతో, దేవుని వాక్యానికి అనుగుణంగా సరిదిద్దాలని కూడా సూచించాడు. విగ్రహాలకు అర్పించిన ఆహారం విషయంలో, విగ్రహాలకు నిజమైన దైవత్వం లేదని చెప్పడమే కాకుండా, ఇతర విశ్వాసుల మనస్సాక్షికి హాని కలిగించకుండా ప్రవర్తించాలని బోధించాడు (1 కొరింథీయులకు 5–10 అధ్యాయాలు).

ముఖ్యమైన గమనిక: ఈ సమస్యను ఒక ప్రత్యేకమైన మతవాదంగా లేదా సిద్ధాంతపరమైన ఉద్యమంగా పేర్కొనడం సరైనది కాదు. కొరింథు సంఘంలో కనిపించిన నైతిక వైఫల్యాలు, తప్పుడు ఆలోచనలు, విభజనలు మరియు క్రైస్తవ స్వేచ్ఛను తప్పుగా ఉపయోగించుకోవడం వంటి సమస్యల సమూహంగా దీనిని అర్థం చేసుకోవాలి. పౌలు బోధన ప్రకారం, క్రైస్తవ స్వేచ్ఛ అనేది పాపం చేయడానికి అనుమతి కాదు; అది దేవుని మహిమ కోసం, ఇతరుల మేలును దృష్టిలో ఉంచుకొని జీవించడానికి ఉపయోగించాలి (1 కొరింథీయులకు 10:31–33).

క్రీస్తు పునరుత్థానాన్ని తిరస్కరించడం: మొదటి శతాబ్దంలో కొరింథు సంఘంలో కొందరు చనిపోయినవారి పునరుత్థానాన్ని నమ్మలేదు. ఈ సమస్యకు సమాధానంగా అపొస్తలుడైన పౌలు తన మొదటి కొరింథీయులకు రాసిన పత్రికలోని 15వ అధ్యాయంలో పునరుత్థానం యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరించాడు. క్రీస్తు మన పాపాల కోసం మరణించి, సమాధి చేయబడి, మూడవ దినమున మృతులలోనుండి లేచాడని ప్రకటించాడు. క్రీస్తు పునరుత్థానం క్రైస్తవ విశ్వాసానికి పునాది. క్రీస్తు మృతులలోనుండి లేవకపోతే, క్రైస్తవుల విశ్వాసం వ్యర్థమవుతుందని పౌలు స్పష్టంగా చెప్పాడు (1 కొరింథీయులకు 15:14–17).

అంతేకాకుండా, క్రీస్తు పునరుత్థానం పొందినందువల్ల ఆయనను విశ్వసించేవారికి కూడా మరణం అంతిమ ముగింపు కాదని, భవిష్యత్తులో మృతుల పునరుత్థానం జరుగుతుందని పౌలు బోధించాడు. క్రీస్తు పునరుత్థానం విశ్వాసులకు పాపం, మరణంపై ఆయన సాధించిన విజయానికి ఆధారం; అలాగే నిత్యజీవ నిరీక్షణకు పునాది. అందువల్ల, చనిపోయినవారి పునరుత్థానాన్ని తిరస్కరించడం క్రైస్తవ విశ్వాసంలోని ఒక ముఖ్యమైన బోధనను తిరస్కరించడమే. పౌలు ఈ తప్పుడు అభిప్రాయాన్ని సరిచేసి, క్రీస్తులో విశ్వాసులకు ఉన్న పునరుత్థాన నిరీక్షణను బలపరిచాడు (1 కొరింథీయులకు 15:20–22, 51–57).

క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దములో ఉనికిలో ఉన్న మరొక యూదు క్రైస్తవ శాఖ ఎబియోనైట్స్. వారి గురించి సమాచారం ప్రధానంగా రెండవ శతాబ్దం నుంచి ఐదవ శతాబ్దం వరకు జీవించిన తొలి క్రైస్తవ రచయితల గ్రంథాల ద్వారా లభిస్తుంది. వారు యూదుల ధర్మశాస్త్రానికి ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు; సున్నతి, విశ్రాంతి దిన ఆచరణ, యూదుల పండుగలు వంటి ఆచారాలను పాటించారు. కొంతమంది ఎబియోనైట్లు శాఖాహారాన్ని, ఆచార సంబంధమైన శుద్ధీకరణలను కూడా పాటించినట్లు ప్రాచీన రచనల్లో పేర్కొనబడింది. అయితే, వారందరూ ఒకే విధమైన జీవనశైలిని అనుసరించారని చెప్పలేం.

ఎబియోనైట్లు యేసును మెస్సీయగా, దేవుడు వాగ్దానం చేసిన ప్రవక్తగా అంగీకరించారు. అయితే, వారి గురించి లభించే ప్రాచీన వర్ణనల ప్రకారం, చాలామంది యేసు దేవునితో సమానమైన నిత్య దేవుని కుమారుడని, ఆయన మానవజన్మకు ముందు నుంచే ఉనికిలో ఉన్నాడని అంగీకరించలేదు. కొందరు యేసు యోసేపు, మరియలకు జన్మించిన మానవుడని భావించారు. మరికొందరు యేసు బాప్తిస్మ సమయంలో దేవుడు ఆయనను తన కుమారునిగా ఎన్నుకున్నాడని బోధించినట్లు చెప్పబడింది. అయితే, ఎబియోనైట్లందరూ యేసు జననం, స్వభావం గురించి ఒకే అభిప్రాయాన్ని కలిగి లేరు.

వారు యేసు ధర్మశాస్త్రాన్ని సంపూర్ణంగా పాటించిన నీతిమంతుడని, ఆయన బోధనలు యూదుల ధర్మశాస్త్రాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయని భావించారు. ఎబియోనైట్లకు ఆపాదించబడిన కొన్ని బోధనల ప్రకారం, యేసు జంతు బలులను వ్యతిరేకించి వాటిని నిలిపివేయాలని బోధించాడు. అయితే, ఈ అభిప్రాయాల గురించి మనకు తెలిసిన సమాచారం పరిమితమైనది; వాటిని అన్ని ఎబియోనైట్ సమూహాలకు వర్తింపజేయడం సరైంది కాదు.

ఎబియోనైట్లు అపొస్తలుడైన పౌలును వ్యతిరేకించారు. ఎందుకంటే, వారి అభిప్రాయం ప్రకారం, పౌలు మోషే ధర్మశాస్త్రానికి తగిన ప్రాముఖ్యత ఇవ్వలేదు. కాబట్టే వారు పౌలు పత్రికలను అంగీకరించలేదు లేదా వాటికి అధికారం ఇవ్వలేదు. అలాగే యాకోబును గౌరవించినట్లు కూడా ప్రాచీన వర్ణనల్లో కనిపిస్తుంది. వారు ఉపయోగించిన సువార్త గ్రంథం మత్తయి సువార్తకు సంబంధించినదిగా భావించబడుతుంది. అయితే, అది మనకు నేడు అందుబాటులో ఉన్న మత్తయి సువార్తకు పూర్తిగా సమానమైనదని చెప్పలేం. వారి సువార్తలో యేసు బాల్యానికి సంబంధించిన కథనాలు (మొదటి రెండు అధ్యాయాలు) లేవని కొన్ని ప్రాచీన ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

లూథరన్ క్రైస్తవ వేదాంత దృక్కోణంలో, ఎబియోనైట్లకు ఆపాదించబడిన యేసు దైవత్వాన్ని, ఆయన పూర్వ ఉనికిని తిరస్కరించే బోధనలు బైబిలు ప్రకటించే క్రీస్తు స్వభావానికి విరుద్ధమైనవి. బైబిలు ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు నిజమైన దేవుడు, నిజమైన మానవుడు (యోహాను 1:1, 14; కొలొస్సయులకు 2:9). ఆయన కేవలం ధర్మశాస్త్రాన్ని పాటించినందువల్ల దేవుని కుమారుడిగా మారలేదు; ఆయన నిత్య దేవుని కుమారుడు, మన రక్షణ కోసం మానవుడయ్యాడు.

క్రీ.శ. మొదటి రెండు శతాబ్దాములలో ఉనికిలో ఉన్న మరొక క్రైస్తవ శాఖ నీకొలాయితులు. క్రొత్త నిబంధనలోని ప్రకటన గ్రంథంలో నికొలాయితులు (Nicolaitans) అనే సమూహం రెండుసార్లు ప్రస్తావించబడింది (ప్రకటన 2:6, 14–16). వారు మొదటి శతాబ్దపు క్రైస్తవ సంఘాల్లో ఉన్న ఒక సమూహం. వారి బోధనల గురించి బైబిలులో పూర్తి వివరాలు లేవు. అయితే, ప్రకటన గ్రంథం ప్రకారం, వారి బోధనలు విగ్రహాలకు అర్పించిన ఆహారం తినడం, లైంగిక అనైతికత వంటి విషయాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.

ప్రకటన 2:14–15 లో యేసుక్రీస్తు నికొలాయితుల బోధనను బిలాము బోధనతో పోల్చాడు. బిలాము ఇశ్రాయేలీయులను దేవుని మార్గం నుంచి తప్పించడానికి కారణమైన వ్యక్తిగా బైబిలులో కనిపిస్తాడు. అందువల్ల, ఈ పోలిక ద్వారా దేవుని వాక్యానికి విరుద్ధమైన ఆచారాలతో రాజీపడటం, విగ్రహారాధనలో పాల్గొనడం, లైంగిక అనైతికతను అనుమతించడం వంటి విషయాల ప్రమాదాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు. అయితే, నికొలాయితుల బోధనలకు సంబంధించిన అన్ని వివరాలు మనకు తెలియవు.

సంఖ్యాకాండము 22–25 అధ్యాయాల్లో బిలాము గురించి వివరించబడింది. మోయాబు రాజైన బాలాకు ఇశ్రాయేలీయులను శపించమని బిలామును కోరాడు. అయితే, దేవుడు బిలాము నోట శాపాలకు బదులుగా ఆశీర్వాదాలు పలికించాడు (సంఖ్యాకాండము 22–24). తరువాత, ఇశ్రాయేలీయులు షిత్తీములో ఉన్నప్పుడు మోయాబు స్త్రీలతో సంబంధాలు పెట్టుకొని, వారి దేవతల ఆరాధనలో పాల్గొన్నారు (సంఖ్యాకాండము 25:1–3). సంఖ్యాకాండము 31:16 ప్రకారం, ఇశ్రాయేలీయులు దేవునికి అవిశ్వాసులుగా మారడానికి బిలాము ఇచ్చిన సలహా కారణమైంది. బిలాము తరువాత యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు (సంఖ్యాకాండము 31:8).

బిలాము సంఘటన మనకు ఒక ముఖ్యమైన పాఠాన్ని నేర్పుతుంది. దేవుని వాక్యాన్ని బహిరంగంగా వ్యతిరేకించలేని వ్యక్తి, ఇతరులను ప్రలోభపెట్టడం ద్వారా దేవుని మార్గం నుంచి తప్పించడానికి ప్రయత్నించవచ్చు. అదే విధంగా, క్రైస్తవులు తమ విశ్వాసానికి విరుద్ధమైన ఆచారాలతో రాజీపడకుండా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. ప్రకటన గ్రంథం నికొలాయితుల బోధనలను ఖండించడం ద్వారా సంఘం సత్యంలో నిలవాలని, పాపాన్ని సమర్థించకూడదని హెచ్చరిస్తుంది.

బిలాము కథలో డబ్బు, స్వలాభం కోసం దేవుని చిత్తానికి విరుద్ధంగా వ్యవహరించే ప్రమాదం కూడా కనిపిస్తుంది. ఈ పాఠాన్ని నేటి సంఘ నాయకత్వానికి అన్వయించవచ్చు. సంఘంలో నాయకత్వ బాధ్యతలు నిర్వహించేవారు తమ పదవిని వ్యక్తిగత లాభం కోసం ఉపయోగించకూడదు. బదులుగా, దేవుని వాక్యానికి నమ్మకంగా ఉండి, ప్రజలకు సత్యాన్ని బోధించాలి.

ఆదిమ క్రైస్తవులు విగ్రహారాధన, అనేక దేవతల ఆరాధన, అనైతిక ప్రవర్తన వంటి ఆచారాలు ఉన్న గ్రీకు-రోమా సంస్కృతి లో జీవించారు. ఆ కాలంలోని కొన్ని అన్యమత ఆరాధనా సంప్రదాయాల్లో లైంగికతకు సంబంధించిన ఆచారాలు, మద్యపానం, ఉత్సాహభరితమైన నృత్యాలు, పారవశ్య స్థితులు ఉండేవి. డయోనిసస్ ఆరాధనకు సంబంధించిన కొన్ని రహస్య ఆచారాలు కూడా ఈ విస్తృత మతపరమైన నేపథ్యానికి చెందినవి. బైబిలు విగ్రహారాధనను, లైంగిక దుర్నీతిని, మత్తును, తప్పుడు బోధనలను ఖండిస్తుంది. అందువల్ల, సంఘం దేవుని వాక్యానికి విరుద్ధమైన ఆచారాలను స్వీకరించకుండా జాగ్రత్తపడవల్సి వచ్చింది. సాతాను దేవుని వాక్యానికి విరుద్ధంగా మనుష్యులను తప్పుదారి పట్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాడని లేఖనాలు హెచ్చరిస్తున్నాయి; కాబట్టి ప్రతి బోధనను, ఆచారాన్ని దేవుని వాక్యంతో పరీక్షించాల్సి వచ్చింది.

అపొస్తలుల కాలంలో ఆసియా మైనర్‌లో క్రైస్తవ సంఘాలు స్థాపించబడి అభివృద్ధి చెందాయి. క్రీ.శ. రెండవ శతాబ్దం నాటికి, ప్రస్తుత టర్కీ భూభాగంలోని అనేక నగరాలు, ప్రాంతాల్లో క్రైస్తవ సంఘాలు ఉనికిలో ఉన్నాయి. అయితే, ఆ కాలంలోని సంఘాలన్నింటిలోనూ బోధనాపరమైన, ఆచరణాపరమైన పూర్తి ఐక్యత లేదు. గ్నాస్టిక్ బోధనలు, మొంటానిజం వంటి ఉద్యమాలు సంఘాలకు సవాళ్లు విసిరాయి. పస్కా ఆచరణ వంటి విషయాల్లోనూ సంఘాల మధ్య విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి.

రెండవ శతాబ్దం: క్రీస్తు స్వరూపం, లేఖనాలు, సంఘాధికారం (క్రీ.శ. 100–199)

డొసెటిజం అనేది క్రైస్తవ సంఘం ప్రారంభ శతాబ్దాల్లో కనిపించిన ఒక తప్పుడు బోధన (మొదటి శతాబ్దం చివరి భాగం నుండి రెండవ శతాబ్దంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది). “డొసెటిజం” అనే పదం గ్రీకు భాషలోని డొకెయిన్ అనే పదం నుంచి వచ్చింది. దాని అర్థం “కనిపించడం” లేదా “అలా అనిపించడం”. ఈ బోధన ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు నిజమైన మానవ శరీరాన్ని ధరించలేదని, ఆయన మానవుడిగా కనిపించినప్పటికీ నిజంగా మానవుడు కాదని కొందరు భావించారు. వారి అభిప్రాయం ప్రకారం, దేవుడు ఆత్మస్వరూపి కాబట్టి ఆయన నిజమైన మానవ శరీరాన్ని ధరించడం, బాధలు అనుభవించడం సాధ్యం కాదని భావించారు. అందువల్ల, యేసు నిజంగా బాధపడలేదని, ఆయన సిలువ మరణం కూడా నిజమైన మానవ మరణం కాదని కొందరు బోధించారు.

ఈ బోధన బైబిలు ప్రకటించే యేసుక్రీస్తు నిజమైన మానవత్వానికి విరుద్ధమైనది. బైబిలు ప్రకారం, దేవుని కుమారుడైన యేసుక్రీస్తు నిజంగా మానవుడయ్యాడు, మన మధ్య జీవించాడు, బాధలు అనుభవించాడు, మన పాపాల కోసం సిలువపై మరణించాడు, మూడవ రోజున మృతులలోనుండి లేచాడు. యోహాను 1:14 లో “ఆ వాక్యము శరీరధారియై మన మధ్య నివసించెను” అని చెప్పబడింది. అలాగే, 1 యోహాను 4:2–3 లో యేసుక్రీస్తు శరీరధారిగా వచ్చాడని అంగీకరించడం నిజమైన బోధనకు ముఖ్యమైన గుర్తుగా పేర్కొనబడింది. యేసు నిజంగా మానవుడు కాకపోతే, ఆయన మన స్థానంలో నిజంగా బాధపడి, మన పాపాల కోసం మరణించాడనే సువార్త సత్యం దెబ్బతింటుంది. కాబట్టి, యేసుక్రీస్తు నిజమైన దేవుడు మరియు నిజమైన మానవుడు అని క్రైస్తవ విశ్వాసం ప్రకటిస్తుంది.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: “వాక్యము శరీరధారియై మన మధ్య నివసించెను” (యోహాను 1:14; 1 యోహాను 4:2–3).

ప్రారంభ క్రైస్తవ శతాబ్దాల్లో (ప్రధానంగా రెండవ శతాబ్దంలో) గ్నోస్టిసిజం (Gnosticism) అని పిలువబడే వివిధ తాత్విక, మతపరమైన బోధనలు సంఘానికి సవాళ్లు విసిరాయి. గ్నోస్టిక్ సంప్రదాయాల్లోని అనేక గుంపులు రక్షణకు సంబంధించిన ప్రత్యేకమైన లేదా రహస్య జ్ఞానానికి ప్రాధాన్యమిచ్చాయి. ఈ సంప్రదాయాలతో సంబంధం కలిగిన బోధకుల్లో బాసిలిడెస్, సెరింథస్ వంటి వ్యక్తులు ఉన్నారు. మార్సియన్ కూడా పాత నిబంధన, సృష్టికర్త దేవుడు, యేసుక్రీస్తు గురించి తన ప్రత్యేకమైన బోధనల ద్వారా ఆదిమ సంఘంలో తీవ్రమైన విభేదాలకు కారణమయ్యాడు.

కొన్ని గ్నోస్టిక్ బోధనలు భౌతిక ప్రపంచాన్ని చెడుతో సంబంధం కలిగినదిగా భావించి, ఆత్మకు విముక్తి అవసరమని బోధించాయి. అయితే, ఈ అభిప్రాయాన్ని అన్ని గ్నోస్టిక్ గుంపులకు ఒకే విధంగా ఆపాదించలేం. కొన్ని గుంపులు పాత నిబంధనలోని సృష్టి వృత్తాంతాన్ని, సృష్టికర్త దేవుని గురించిన సంప్రదాయ క్రైస్తవ బోధనను తిరస్కరించాయి. మరికొన్ని గుంపులు బాప్తిస్మం వంటి మతకర్మలను ప్రత్యేకమైన రహస్యార్థాలతో వివరించాయి లేదా వాటికి తక్కువ ప్రాధాన్యమిచ్చాయి.

యేసుక్రీస్తు స్వరూపం గురించి కూడా కొన్ని గ్నోస్టిక్ బోధనలు అపొస్తలుల బోధనకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. కొన్ని గుంపులు క్రీస్తు నిజమైన మానవ శరీరాన్ని ధరించాడనే విషయాన్ని లేదా ఆయన శ్రమలు, మరణాన్ని సంప్రదాయ క్రైస్తవ విశ్వాసానికి అనుగుణంగా అంగీకరించలేదు. ఈ అభిప్రాయాలు క్రీస్తు నిజమైన మానవత్వాన్ని, ఆయన శిలువ మరణాన్ని, శరీరంతో జరిగిన పునరుత్థానాన్ని ప్రకటించే సువార్తకు విరుద్ధమైనవి.

1 తిమోతికి 6:20–21 లో పౌలు, “జ్ఞానమని అబద్ధముగా చెప్పబడిన” విషయాలకు దూరంగా ఉండాలని తిమోతిని హెచ్చరించాడు. ఈ హెచ్చరికను గ్నోస్టిసిజంతో పూర్తిగా సమానంగా చూడకూడదు గానీ, దేవుని వాక్యానికి విరుద్ధమైన బోధనలను గుర్తించి తిరస్కరించాల్సిన అవసరాన్ని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.

గ్నోస్టిక్ సంప్రదాయాలన్నీ ఒకే విధమైన ఆచారాలను అనుసరించలేదు. కొన్ని గుంపులు కఠినమైన సన్యాసాన్ని ప్రోత్సహించగా, మరికొన్ని గుంపులు నైతిక నియంత్రణకు తక్కువ ప్రాధాన్యమిచ్చాయి. అలాగే, కొన్ని సంప్రదాయాలు సర్వోన్నత దైవిక మూలం, సృష్టికర్త లేదా మధ్యవర్తి దైవిక శక్తుల మధ్య భేదాలను ప్రతిపాదించాయి. వీటన్నింటినీ ఒకే విధమైన బహుదేవతారాధనగా వర్ణించడం సరికాదు.

క్రైస్తవ విశ్వాసానికి పునాది రహస్య జ్ఞానం కాదు; యేసుక్రీస్తు యొక్క వ్యక్తిత్వం, ఆయన నిజమైన శరీరధారణ, మన పాపాల నిమిత్తం ఆయన మరణం, ఆయన శరీర పునరుత్థానం. దేవుని కృపచేత, క్రీస్తుపై విశ్వాసం ద్వారా మనకు రక్షణ లభిస్తుంది. కాబట్టి, ప్రతి బోధనను దేవుని వాక్యంతో పరీక్షిస్తూ, అపొస్తలులు ప్రకటించిన సువార్తలో స్థిరంగా నిలిచి ఉండాలి.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: దేవుడు సృష్టించిన లోకం ఆయన సృష్టియే; యేసుక్రీస్తు నిజంగా మానవుడయ్యాడు; రక్షణ క్రీస్తులో దేవుడు అనుగ్రహించే వరం.

మార్షియన్ (Marcion of Sinope) రెండవ శతాబ్దంలో జీవించిన ఒక క్రైస్తవ మతబోధకుడు. అతని బోధనలను మార్షియనిజం (Marcionism) అంటారు. అతడు పాత నిబంధనలోని దేవుడు, కొత్త నిబంధనలో యేసుక్రీస్తు వెల్లడించిన దేవుడు వేర్వేరని బోధించాడు. మార్షియన్ అభిప్రాయం ప్రకారం, పాత నిబంధన దేవుడు న్యాయం మరియు శిక్షకు సంబంధించిన దేవుడు కాగా, యేసుక్రీస్తు ప్రకటించిన దేవుడు ప్రేమ, కృప మరియు క్షమాపణకు సంబంధించిన ఉన్నతమైన దేవుడు. అందువల్ల, అతడు పాత నిబంధనను క్రైస్తవ బైబిలులో భాగంగా అంగీకరించలేదు. అలాగే, లూకా సువార్తలోని కొన్ని భాగాలను, పౌలు రాసిన పది పత్రికలను మాత్రమే సవరించిన రూపంలో తన బైబిలుగా స్వీకరించాడు. యేసుక్రీస్తు నిజమైన మానవ శరీరాన్ని ధరించాడనే విశ్వాసాన్ని కూడా మార్షియన్ తిరస్కరించినట్లు ప్రాచీన క్రైస్తవ రచనలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ బోధనలు క్రైస్తవ సంఘం యొక్క చారిత్రక విశ్వాసానికి విరుద్ధంగా ఉండటంతో, సంఘ పితరులు వాటిని ఖండించారు. బైబిలు ప్రకారం, పాత నిబంధన దేవుడూ, కొత్త నిబంధన దేవుడూ వేర్వేరు దేవుళ్లు కాదు; ఆయనే ఒకే సత్యదేవుడు. పాత నిబంధనలో దేవుని న్యాయం, పరిశుద్ధత వెల్లడైనట్లే, ఆయన ప్రేమ మరియు కృప కూడా వెల్లడయ్యాయి (నిర్గమకాండము 34:6–7). యేసుక్రీస్తు ధర్మశాస్త్రాన్ని రద్దు చేయడానికి కాక దానిని నెరవేర్చడానికి వచ్చాడు (మత్తయి 5:17), మరియు ఆయన నిజమైన మానవుడిగా శరీరధారణ చేశాడు (యోహాను 1:14). కాబట్టి, మార్షియనిజం దేవుని ఏకత్వాన్ని, పాత–కొత్త నిబంధనల ఐక్యతను, క్రీస్తు నిజమైన మానవత్వాన్ని సరిగా అంగీకరించని బోధనగా సంప్రదాయ క్రైస్తవ విశ్వాసం పరిగణిస్తుంది.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: పాత నిబంధన దేవుడూ, యేసుక్రీస్తు ప్రకటించిన తండ్రియూ వేర్వేరు దేవుళ్లు కారు. క్రీస్తు పాత నిబంధనను రద్దు చేయడానికి కాక, నెరవేర్చడానికి వచ్చాడు (మత్తయి 5:17).

సెరింథస్‌ (Cerinthus) మొదటి శతాబ్దం చివరలో లేదా రెండవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో జీవించిన ఒక మతబోధకుడు. ప్రాచీన క్రైస్తవ రచయితల ప్రకారం, అతని బోధనల్లో యూదుల ధర్మశాస్త్రానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, యేసుక్రీస్తు యొక్క దైవత్వం మరియు మానవత్వం గురించి ప్రత్యేకమైన అభిప్రాయాలు కలిగి ఉండటం ముఖ్యమైన అంశాలు. సెరింథస్‌ బోధనల ప్రకారం, ప్రపంచాన్ని సర్వోన్నతుడైన దేవుడు నేరుగా సృష్టించలేదని, ఆయనకు దిగువన ఉన్న ఒక శక్తి లేదా సృష్టికర్త ఈ ప్రపంచాన్ని సృష్టించాడని చెప్పబడింది. అలాగే, యేసు సాధారణ మానవునిగా జన్మించాడని, బాప్తిస్మ సమయంలో క్రీస్తు అనే దైవిక శక్తి ఆయనపైకి దిగివచ్చి, సిలువ వేయబడటానికి ముందు ఆయనను విడిచిపోయిందని అతడు బోధించినట్లు ప్రాచీన క్రైస్తవ రచయితలు పేర్కొన్నారు. ఈ అభిప్రాయం ప్రకారం, యేసు మానవుడు మరియు క్రీస్తు అనే దైవిక శక్తి పూర్తిగా ఒకటే కాదని భావించబడింది. అయితే, సెరింథస్‌ బోధనల గురించి మనకు తెలిసిన సమాచారం ప్రధానంగా అతని ప్రత్యర్థుల రచనల నుంచే వస్తుంది కాబట్టి, వాటిని జాగ్రత్తగా వివరించాలి. సంప్రదాయ క్రైస్తవ విశ్వాసం ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు కేవలం ఒక మానవునిపైకి దిగివచ్చిన దైవిక శక్తి కాదు; ఆయన నిత్యుడైన దేవుని కుమారుడు, నిజమైన దేవుడు మరియు నిజమైన మనిషి. వాక్యము శరీరధారిగా మన మధ్య నివసించాడని యోహాను 1:1, 14 బోధిస్తుంది. అలాగే, యేసుక్రీస్తు దేవుని కుమారుడని, ఆయన శరీరధారణ, మరణం, పునరుత్థానం మన రక్షణకు కేంద్రబిందువులని బైబిలు స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది (1 యోహాను 4:2–3; కొలొస్సయులకు 2:9).

బాసిలిడెస్ (Basilides): బాసిలిడెస్‌ (Basilides) రెండవ శతాబ్దంలో అలెగ్జాండ్రియాలో జీవించిన ఒక జ్ఞానవాది (Gnostic) ఉపాధ్యాయుడు. అతని బోధనల ప్రకారం, సర్వోన్నతమైన దేవుడు మానవ అవగాహనకు అతీతుడు; ఆయన నుంచే ఆధ్యాత్మిక లోకానికి సంబంధించిన ఉనికి ఉద్భవిస్తుంది. బాసిలిడెస్‌ విశ్వం అనేక దైవిక స్థాయిలు లేదా ఆధ్యాత్మిక శక్తుల ద్వారా ఏర్పడిందని బోధించినట్లు ప్రాచీన క్రైస్తవ రచయితలు పేర్కొన్నారు. అతని బోధనల్లో భౌతిక ప్రపంచం, ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచం మధ్య వ్యత్యాసానికి ప్రాధాన్యత ఉంది. అలాగే, మానవునికి రక్షణ కలిగించేది సాధారణ విశ్వాసం మాత్రమే కాకుండా, ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం (గ్నోసిస్) అని అతని అనుచరులు భావించారు. యేసుక్రీస్తు గురించి బాసిలిడెస్‌ బోధనలు కూడా సంప్రదాయ క్రైస్తవ విశ్వాసానికి భిన్నంగా ఉన్నాయని ప్రాచీన రచనలు సూచిస్తున్నాయి.

మతకర్మలు: గ్నోస్టిక్ సంప్రదాయాలన్నీ బాప్తిస్మం, ప్రభుభోజనం వంటి మతకర్మలను తిరస్కరించలేదు. కొన్ని గుంపులు వాటిని ప్రత్యేక రహస్యార్థాలతో వివరించాయి; మరికొన్ని బాహ్య ఆచారాలకు తక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి.

సన్యాసం: కొన్ని గ్నోస్టిక్ గుంపులు శరీరాన్ని కఠినంగా అదుపులో ఉంచడం, వివాహాన్ని లేదా కొన్ని భౌతిక సుఖాలను నివారించడం వంటి ఆచారాలను ప్రోత్సహించాయి. మరికొన్ని గుంపులు దీనికి విరుద్ధమైన, నైతిక నియంత్రణను తక్కువగా చూసే ధోరణిని ప్రదర్శించాయి.

బైబిలులో గ్నోస్టిసిజానికి సంబంధించిన ఆధారాలు
1 తిమోతికి 6:20–21, ఈ వచనం ఈ చర్చకు ముఖ్యమైనది. పౌలు తిమోతికి అప్పగించబడిన బోధనను కాపాడాలని, “జ్ఞానమని అబద్ధముగా చెప్పబడిన” విషయాలకు దూరంగా ఉండాలని హెచ్చరించాడు. అయితే, ఈ వచనం గ్నోస్టిసిజం అనే తరువాతి కాలంలో అభివృద్ధి చెందిన అన్ని వ్యవస్థలను పూర్తిగా వివరిస్తుందని చెప్పలేం. ఈ వచనం గ్నోస్టిక్ ధోరణులను సూచిస్తుందని అనేకమంది వ్యాఖ్యాతలు భావించినప్పటికీ, పౌలు ఉద్దేశించిన ప్రత్యర్థుల స్వరూపంపై పండితుల మధ్య చర్చ ఉంది.

ఇతర ముఖ్యమైన వచనాలు:
కొలొస్సయులకు 2:8: క్రీస్తుకు విరుద్ధమైన మానవ తత్వజ్ఞానాల ద్వారా మోసపోవద్దని హెచ్చరిస్తుంది.
1 యోహాను 4:2–3: యేసుక్రీస్తు శరీరధారిగా వచ్చాడని ఒప్పుకోవడం ప్రాముఖ్యమైనదని బోధిస్తుంది.
యోహాను 1:14: “ఆ వాక్యము శరీరధారియై” మన మధ్య నివసించాడని ప్రకటిస్తుంది.
1 కొరింథీయులకు 15:3–8, 12–17: క్రీస్తు మరణం, పునరుత్థానం సువార్తలో ప్రధానమైనవని బోధిస్తుంది.

లూథరన్ విశ్వాసం ప్రకారం, క్రీస్తు నిజమైన మానవ శరీరాన్ని ధరించాడు, మన పాపాల నిమిత్తం నిజంగా మరణించాడు, నిజంగా పునరుత్థానుడయ్యాడు. రక్షణ రహస్య జ్ఞానాన్ని సంపాదించడం వల్ల కాదు; క్రీస్తు చేసిన కార్యం వల్ల, దేవుని కృపచేత లభిస్తుంది.

లేఖనాల అధికారం, అపొస్తలుల బోధనలకు సంబంధించిన ప్రశ్నలను లేవనెత్తిన మరో ఉద్యమం రెండవ శతాబ్దంలో ఆసియా మైనర్‌లోని ఫ్రుగియ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. దీనిని మోంటానిజం అని పిలుస్తారు. మోంటానస్ అనే వ్యక్తి ఈ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాడు. అతనితో పాటు ప్రిస్కా (ప్రిస్కిల్లా), మాక్సిమిల్లా అనే ఇద్దరు మహిళలు కూడా పరిశుద్ధాత్మ ద్వారా ప్రవచనాలు చేస్తున్నామని ప్రకటించారు. ఈ ఉద్యమాన్ని “కొత్త ప్రవచనం” అని కూడా పిలిచేవారు.

మోంటానస్ మరియు అతని సహచరులు తమ ప్రవచనాలకు దైవిక అధికారం ఉందని విశ్వసించారు. ఈ కొత్త ప్రవచనాలు అపొస్తలుల బోధనతో ఏ విధంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి, వాటికి సంఘంలో ఎంత అధికారం ఇవ్వాలి అనే విషయాలపై వివాదాలు ఏర్పడ్డాయి. కొత్త ప్రవచనాలకు వారు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, వాటి అధికారాన్ని అంగీకరించాలనే వారి వాదనలు సంఘంలో ఆందోళనకు కారణమయ్యాయి.

ఈ ఉద్యమం కఠినమైన ఉపవాసం, నైతిక క్రమశిక్షణ, పునర్వివాహంపై ఆంక్షలు, క్రీస్తు రెండవ రాకడపై తీవ్రమైన నిరీక్షణ వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యమిచ్చింది. ప్రముఖ క్రైస్తవ రచయిత టెర్టులియన్ తన జీవితంలోని తరువాతి దశలో ఈ ఉద్యమానికి మద్దతు ఇచ్చాడు.

రెండవ శతాబ్దం చివరి భాగంలో ఆసియా మైనర్‌లోని అనేక సంఘాలు మోంటానిస్టుల ప్రవచనాలను పరిశీలించి, వాటిని తిరస్కరించాయి. ఈ వివాదం సంఘంలో ప్రవచనాల స్వరూపం, ఆధ్యాత్మిక అధికారం, అపొస్తలుల బోధనకు ఉన్న ప్రాముఖ్యత వంటి అంశాలపై విస్తృతమైన చర్చకు దారితీసింది. క్రైస్తవ బోధనలు దేవుని వాక్యానికి అనుగుణంగా ఉన్నాయో లేదో పరీక్షించాల్సిన అవసరాన్ని ఈ చరిత్ర మనకు గుర్తుచేస్తుంది.

మోంటానిజం గురించి చర్చించేటప్పుడు ఒక ముఖ్యమైన బైబిలు సూత్రాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి:
1 యోహాను 4:1: ప్రియులారా, అనేకులైన అబద్ధ ప్రవక్తలు లోకములోనికి బయలు వెళ్లియున్నారు గనుక ప్రతి ఆత్మను నమ్మక, ఆయా ఆత్మలు దేవుని సంబంధమైనవో కావో పరీక్షించుడి.
1 కొరింథీయులకు 14:29: ప్రవక్తల మాటలను ఇతరులు పరిశీలించాలి.
గలతీయులకు 1:8: ప్రకటించబడే సువార్త అపొస్తలుల సువార్తకు విరుద్ధంగా ఉండకూడదు.

లూథరన్ Sola Scriptura సూత్రం ప్రకారం, దేవుని వాక్యమే క్రైస్తవ బోధనకు తుది ప్రమాణం. ఒక వ్యక్తి తనకు ప్రత్యేక ప్రత్యక్షత ఉందని చెప్పినంత మాత్రాన అతని మాటలు దేవుని వాక్యానికి సమానమైన అధికారం పొందవు.

ధర్మశాస్త్రం మనల్ని తప్పుడు బోధనల పట్ల హెచ్చరిస్తుంది. సువార్త మన విశ్వాసాన్ని మనుషుల ప్రత్యేక అనుభవాలపై కాకుండా, మన కొరకు మరణించి పునరుత్థానుడైన యేసుక్రీస్తుపై నిలబెడుతుంది. ఆయనే మన రక్షణకు ఆధారం; రహస్య ప్రత్యక్షతలు లేదా మానవ ఆధ్యాత్మిక అధికారం కాదు.

క్వార్టోడెసిమన్ వివాదం (Quartodeciman Controversy) అనేది ప్రాచీన క్రైస్తవ సంఘంలో పస్కా పండుగను, అంటే క్రీస్తు మరణం మరియు పునరుత్థానాన్ని స్మరించుకునే పండుగను, ఏ తేదీన ఆచరించాలనే విషయంపై ఏర్పడిన వివాదం.

“క్వార్టోడెసిమన్” అనే పదం లాటిన్ భాషలోని Quartodecim అనే పదం నుండి వచ్చింది. దాని అర్థం “పద్నాలుగవ రోజు”. ఆసియా మైనర్‌లోని కొన్ని క్రైస్తవ సంఘాలు యూదుల పస్కా పండుగకు సంబంధించిన నీసాను నెల 14వ తేదీన, వారంలో ఏ రోజు వచ్చినా, క్రైస్తవ పస్కాను ఆచరించేవి. ఈ సంప్రదాయంలో క్రీస్తు మరణాన్ని స్మరించుకునే తేదీకి ప్రాధాన్యం ఉండేది.

దీనికి విరుద్ధంగా, రోమ్‌తో సహా అనేక ఇతర ప్రాంతాల క్రైస్తవ సంఘాలు యేసు మృతులలోనుండి లేచిన ఆదివారాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని పస్కా పండుగను ఆదివారమే ఆచరించేవి. సుమారు క్రీ.శ. 155లో స్మిర్నా బిషప్ పాలికార్ప్, రోమ్ బిషప్ అనీసెటస్‌తో ఈ విషయంపై చర్చించాడు. తరువాత, సుమారు క్రీ.శ. 190లో, ఎఫెసు బిషప్ పాలిక్రేట్స్ మరియు రోమ్ బిషప్ విక్టర్ మధ్య వివాదం మరింత తీవ్రమైంది. చివరకు, క్రీ.శ. 325లో నైసియా సమావేశం క్రైస్తవ సంఘాలు పస్కా పండుగను ఒకే ఆదివారం ఆచరించే విధానానికి మద్దతు ఇచ్చింది.

క్వార్టోడెసిమన్ వివాదంలో రోమా బిషప్ విక్టర్ I ఆసియా మైనర్ సంఘాల ఆచారాన్ని ఖండించడానికి ప్రయత్నించగా, ఇరేనేయస్ సహా ఇతర బిషప్పులు ఆ చర్యను విమర్శించారు. ఇది కేవలం పండుగ తేదీ గురించిన వివాదమే కాకుండా, రోమా బిషప్ ఇతర ప్రాంతాల సంఘాలపై ఎంత అధికారం కలిగి ఉండాలనే ప్రశ్నను కూడా ముందుకు తెచ్చింది.

ముఖ్యమైన గమనిక: ఈ వివాదం ప్రధానంగా పండుగను ఆచరించే తేదీ గురించి జరిగింది; ఇది క్రీస్తు పునరుత్థానాన్ని నమ్మాలా వద్దా అనే వివాదం కాదు. ఇరువర్గాలూ క్రీస్తు పునరుత్థానాన్ని విశ్వసించేవే. కాబట్టి, క్వార్టోడెసిమన్ సంప్రదాయాన్ని ఒక తప్పుడు క్రైస్తవ సిద్ధాంతంగా మాత్రమే వర్ణించడం కంటే, ప్రారంభ సంఘంలో పండుగ తేదీ మరియు అపొస్తలుల సంప్రదాయం గురించి ఏర్పడిన భిన్నాభిప్రాయంగా వివరించడం చారిత్రకంగా సరైనది.

మూడవ శతాబ్దం: త్రిత్వం, పశ్చాత్తాపం, సంఘ సహవాసం (క్రీ.శ. 200–299)

మూడవ శతాబ్దంలో సంఘం ఎదుర్కొన్న మరో ముఖ్యమైన తప్పుడు బోధ మోడలిస్టిక్ మోనార్కియనిజం. ఈ బోధన ప్రకారం, దేవుడు ఒక్కడే దైవిక వ్యక్తి; తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ అనేవి ఆ ఒక్క దేవుడు తనను తాను వ్యక్తపరచుకునే విభిన్న రూపాలు లేదా విధానాలు మాత్రమే. సబెల్లియస్ ఈ బోధనతో సంబంధం కలిగిన ప్రముఖ వ్యక్తి కావడంతో, దీనిని సబెల్లియనిజం అని కూడా పిలుస్తారు.

అయితే, బైబిలు తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ మధ్య నిజమైన వ్యక్తిగత భేదాన్ని బోధిస్తుంది. యేసు బాప్తిస్మం పొందినప్పుడు కుమారుడు బాప్తిస్మం పొందుతుండగా, పరిశుద్ధాత్మ ఆయనపై దిగివచ్చాడు; అదే సమయంలో తండ్రి పరలోకం నుండి మాట్లాడాడు (మత్తయి 3:16–17). యేసు తన తండ్రిని మరొక ఆదరణకర్తను పంపమని అడుగుతానని చెప్పాడు (యోహాను 14:16–17). ఈ వాక్యాలు తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ కేవలం ఒకే వ్యక్తి యొక్క విభిన్న పాత్రలు కాదని తెలియజేస్తున్నాయి.

క్రైస్తవ త్రిత్వ సిద్ధాంతం ప్రకారం, దేవుడు ఒక్కడే; అయితే తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ ముగ్గురు ప్రత్యేక దైవిక వ్యక్తులు. ముగ్గురూ ఒకే దైవిక సారాంశాన్ని కలిగియున్నారు; వారు ముగ్గురు దేవుళ్లు కాదు. కుమారుడు సృష్టించబడినవాడు కాదు; ఆయన ఆదినుండి తండ్రితో ఉన్న నిత్య దేవుని వాక్యము (యోహాను 1:1–3). పరిశుద్ధాత్మ కూడా కేవలం ఒక శక్తి లేదా దేవుని చర్య మాత్రమే కాదు; ఆయన దైవిక వ్యక్తి.

మోడలిస్టిక్ మోనార్కియనిజాన్ని సంఘం త్రిత్వ బోధనకు విరుద్ధమైనదిగా తిరస్కరించింది. క్రీ.శ. 325లో నైసియా కౌన్సిల్ కుమారుని దైవత్వాన్ని, తండ్రితో ఆయనకున్న ఏకత్వాన్ని ప్రకటించింది. క్రీ.శ. 381లో కాన్స్టాంటినోపుల్ కౌన్సిల్ ఈ విశ్వాసాన్ని బలపరచి, పరిశుద్ధాత్మ యొక్క దైవత్వాన్ని స్పష్టంగా ప్రకటించింది. ఈ విధంగా, క్రైస్తవ సంఘం ఒక్కడైన దేవునిలో తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ అనే ముగ్గురు వ్యక్తులున్నారని విశ్వసిస్తుంది.

లూథరన్ విశ్వాసం ప్రకారం తుది నిర్ధారణ
ఆగ్స్‌బర్గ్ విశ్వాస ప్రకటనలోని మొదటి ఆర్టికల్, అలాగే అథనేసియన్ విశ్వాస ప్రకటన, త్రిత్వ సిద్ధాంతాన్ని స్పష్టంగా అంగీకరిస్తాయి.

ఈ విషయంలో రెండు సత్యాలను కలిపి పట్టుకోవాలి:
* దేవుడు ఒక్కడే: మనం ముగ్గురు దేవుళ్లను ఆరాధించము.
* తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ ప్రత్యేక వ్యక్తులు: వారు ఒకే వ్యక్తి ధరించే మూడు పాత్రలు కాదు. ఇది మానవ తర్కానికి పూర్తిగా అందని రహస్యం అయినప్పటికీ, బైబిలు ప్రకటించే సత్యం. మనం ఈ సిద్ధాంతాన్ని మానవ ఊహలతో మార్చకుండా, దేవుని వాక్యం బోధించినట్లుగా అంగీకరిద్దాము.

ఈ బోధన మన రక్షణకు కూడా ముఖ్యమైనది: మనుష్యుడిగా జన్మించిన యేసు కేవలం దేవుని పాత్ర పోషించిన వ్యక్తి కాదు; ఆయన నిత్య దేవుని కుమారుడు, మన కొరకు నిజమైన మానవ స్వభావాన్ని ధరించి, మన పాపాల కోసం మరణించి, తిరిగి లేచిన రక్షకుడు. ఆయనలోనే మనకు పాపక్షమాపణ, నిత్యజీవం లభిస్తాయి.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: ఒకే దేవుడు త్రిత్వంగా ఉన్నాడు—తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ (మత్తయి 28:19; యోహాను 14–16).

రెండవ, మూడవ క్రైస్తవ శతాబ్దాల్లో సంఘం ఎదుర్కొన్న మరో తప్పుడు బోధ డైనమిక్ మోనార్కియనిజం. ఇది యేసుక్రీస్తు యొక్క నిత్య దైవత్వాన్ని, తండ్రితో ఆయనకున్న సహ శాశ్వతత్వాన్ని నిరాకరించే అభిప్రాయాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది. ఈ బోధనకు సంబంధించిన కొన్ని రూపాల ప్రకారం, యేసు మొదట మానవుడే; అయితే, దేవుని ప్రత్యేక శక్తి ద్వారా లేదా ఆయన జీవితంలోని ఒక నిర్దిష్ట దశలో దేవుని కుమారుడిగా గుర్తించబడ్డాడు. ఈ విధమైన బోధనను దత్తతవాదం (Adoptionism) అని కూడా పిలుస్తారు. థియోడోటస్ ఆఫ్ బైజాంటియం, పౌలు ఆఫ్ సమోసటా వంటి వ్యక్తులు ఈ చారిత్రక చర్చలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు.

దత్తతవాద అభిప్రాయాలన్నీ ఒకే విధంగా లేవు. కొన్ని యేసు బాప్తిస్మం సమయంలో, మరికొన్ని ఆయన పునరుత్థానం వంటి ఘట్టాల సందర్భంలో దేవుని కుమారుడిగా స్వీకరించబడ్డాడని వివరించాయి. అయితే, ఈ బోధనలు యేసు క్రీస్తు ఆదినుండి తండ్రితో ఉన్న నిత్య దేవుని కుమారుడనే సంప్రదాయ క్రైస్తవ విశ్వాసానికి విరుద్ధమైనవి.

బైబిలు ప్రకారం, వాక్యము ఆదియందు ఉండెను; వాక్యము దేవునియొద్ద ఉండెను; వాక్యము దేవుడై ఉండెను (యోహాను 1:1). సమస్తమును ఆయన ద్వారానే సృష్టించబడింది (యోహాను 1:3). యేసు తాను లోకము పుట్టకమునుపు తండ్రియొద్ద కలిగియున్న మహిమను గురించి కూడా మాట్లాడాడు (యోహాను 17:5). కాబట్టి, యేసు కేవలం దేవునిచేత తరువాత కుమారుడిగా దత్తత తీసుకోబడిన మానవుడు కాదు; ఆయన నిత్య దేవుని కుమారుడు, నిజమైన దేవుడు మరియు నిజమైన మనిషి.

క్రీ.శ. 325లో నైసియా కౌన్సిల్ కుమారుని దైవత్వాన్ని, తండ్రితో ఆయనకున్న ఏకత్వాన్ని ప్రకటించింది. క్రీ.శ. 381లో కాన్స్టాంటినోపుల్ కౌన్సిల్ నైసియా విశ్వాసాన్ని బలపరిచి, పరిశుద్ధాత్మ దైవత్వాన్ని స్పష్టంగా ప్రకటించింది. ఈ కౌన్సిళ్లలో ప్రకటించబడిన విశ్వాసం ప్రకారం, తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ ముగ్గురు ప్రత్యేక దైవిక వ్యక్తులు; అయినప్పటికీ, దేవుడు ఒక్కడే.

లూథరన్ విశ్వాసం ప్రకారం తుది నిర్ధారణ
యేసుక్రీస్తు కేవలం దేవునిచేత ప్రత్యేకంగా ఎన్నుకోబడిన మానవుడు కాదు. ఆయన నిత్య దేవుని కుమారుడు; మన రక్షణ కోసం నిజమైన మానవ స్వభావాన్ని ధరించాడు.

• యోహాను 1:14: వాక్యము శరీరధారియై మన మధ్య నివసించాడు.
• కొలొస్సయులకు 2:9: దైవత్వపు సర్వసంపూర్ణత క్రీస్తులో శరీరరూపంగా నివసిస్తుంది.
• గలతీయులకు 4:4–5: దేవుడు తన కుమారుని పంపి, మనలను విమోచించడానికి ఆయన మానవ స్వభావాన్ని ధరించాడు.

ఇక్కడ సువార్తలోని ఓదార్పు ఎంతో గొప్పది: మనలను రక్షించడానికి దేవుడు కేవలం ఒక మానవ ప్రవక్తను పంపలేదు. తన నిత్య కుమారుడినే మన కొరకు పంపాడు. క్రీస్తు మన పాపాల కోసం మరణించి, మన నీతీకరణ కోసం తిరిగి లేచాడు (రోమీయులకు 4:25).

నోవేషియన్ వివాదం (Novatian Controversy) క్రీ.శ. 251 ప్రాంతంలో ప్రాచీన క్రైస్తవ సంఘంలో ఏర్పడిన ముఖ్యమైన వివాదాలలో నోవేషియన్ వివాదం ఒకటి. ఇది ప్రధానంగా హింసల సమయంలో తమ క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని విడిచిపెట్టి, అన్యదేవతలకు బలి అర్పించిన కొంతమంది విశ్వాసులను తిరిగి సంఘంలో చేర్చుకోవచ్చా అనే ప్రశ్నకు సంబంధించినది. రోమా చక్రవర్తి డేసియస్ కాలంలో (క్రీ.శ. 249–251) క్రైస్తవులపై హింసలు జరిగినప్పుడు, కొందరు ప్రాణభయంతో తమ విశ్వాసాన్ని నిరాకరించారు లేదా అన్యదేవతలకు బలి అర్పించారు. తరువాత హింసలు తగ్గినప్పుడు, వారు పశ్చాత్తాపపడి తిరిగి సంఘంలో చేరాలని కోరుకున్నారు.

రోమాలోని నోవేషియన్ (Novatian) అనే నాయకుడు, హింసల సమయంలో విశ్వాసాన్ని విడిచిపెట్టినవారిని సంఘంలోకి తిరిగి చేర్చకూడదని గట్టిగా వాదించాడు. అలాంటి తీవ్రమైన పాపాలకు దేవుడు క్షమించగలడా లేదా అనే విషయాన్ని దేవుని తీర్పుకే వదిలివేయాలని, సంఘం వారిని తిరిగి చేర్చకూడదని అతని వర్గం అభిప్రాయపడింది. అయితే, రోమా బిషప్ కొర్నేలియస్ (Cornelius), కార్తేజ్ బిషప్ సైప్రియన్ (Cyprian) వంటి నాయకులు, నిజమైన పశ్చాత్తాపం చూపినవారిని తగిన పశ్చాత్తాప ప్రక్రియ మరియు సంఘ క్రమశిక్షణ తరువాత తిరిగి సంఘ సహవాసంలోకి చేర్చవచ్చని బోధించారు.

ఈ విభేదం క్రమంగా సంఘ విభజనకు దారితీసింది. క్రీ.శ. 251లో రోమాలో జరిగిన సమావేశం నోవేషియన్ వర్గాన్ని తిరస్కరించింది. ప్రధాన సమస్య క్రీస్తు స్వభావం లేదా త్రిత్వ సిద్ధాంతం గురించి కాకుండా, తీవ్రమైన పాపం చేసినవారికి పశ్చాత్తాపం తరువాత సంఘంలో తిరిగి స్థానం కల్పించవచ్చా అనే అంశం గురించి ఉండేది. ఈ వివాదం ద్వారా సంఘం పాపం యొక్క తీవ్రతను గుర్తించడంతో పాటు, నిజమైన పశ్చాత్తాపం చూపినవారికి క్షమాపణ మరియు పునరుద్ధరణకు అవకాశం ఇవ్వడం యొక్క ప్రాముఖ్యతను చర్చించింది.

కప్పదొకియ, అర్మేనియా ప్రాంతాలకు సమీపంలోని సమోసాటా పట్టణానికి చెందిన పౌలు (Paul of Samosata), క్రీ.శ. 260 ప్రాంతంలో అంతియొకయ బిషప్‌గా నియమితుడైన ప్రభావవంతమైన బోధకుడు. యేసుక్రీస్తు యొక్క దైవత్వం, తండ్రితో ఆయనకున్న సంబంధం గురించి పౌలు బోధనలు ప్రారంభ సంఘంలో తీవ్రమైన వివాదానికి దారితీశాయి. అతని బోధనలను సాధారణంగా డైనమిక్ మోనార్కియనిజం లేదా అడాప్షనిజంతో అనుసంధానిస్తారు. ఈ అభిప్రాయం ప్రకారం, యేసు తండ్రితో సమానమైన నిత్యదైవిక కుమారుడు కాదని, ఆయనలో పనిచేసిన దైవిక శక్తి ద్వారా ఆయనకు క్రీస్తు అనే స్థానం లభించిందని వివరించబడుతుంది. క్రీ.శ. 268 లేదా 269 ప్రాంతంలో జరిగిన అంతియొకయ సంఘసభ అతని బోధనలను ఖండించి, అతనిని బిషప్ పదవి నుంచి తొలగించింది. అయితే, అతను పదవిని విడిచిపెట్టడానికి నిరాకరించడంతో, క్రీ.శ. 272లో రోమన్ చక్రవర్తి ఆరేలియన్ జోక్యంతో అతను తొలగించబడ్డాడు.

లూథరన్ సిద్ధాంతపరమైన వివరణ
నైసియా విశ్వాస ప్రకటన ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు సృష్టించబడిన వ్యక్తి కాదు; ఆయన తండ్రి నుండి నిత్యంగా జన్మించిన నిజమైన దేవుడు, అదే సమయంలో మన రక్షణ కోసం నిజమైన మనిషిగా అవతరించాడు (యోహాను 1:1, 14; కొలొస్సయులకు 2:9). కాబట్టి యేసు కేవలం గొప్ప మానవుడని లేదా తరువాత దైవిక కుమారుని స్థానాన్ని పొందాడని చెప్పడం బైబిల్ బోధనకు విరుద్ధం.

అయితే, ఈ సిద్ధాంతపరమైన తప్పును గుర్తించడం మన రక్షణకు సంబంధించిన సత్యాన్ని మరింత స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: మన పాపాల కోసం మరణించి, మన నీతీకరణ కోసం తిరిగి లేచినవాడు కేవలం ఒక గొప్ప మనిషి మాత్రమే కాదు; ఆయన మన నిజమైన దేవుడూ నిజమైన రక్షకుడూ అయిన యేసుక్రీస్తు (రోమీయులకు 4:25).

సంఘ నాయకత్వం, క్రమశిక్షణ వివాదాలు
ప్రారంభ క్రైస్తవ సంఘంలో క్రీ.శ. రెండవ మరియు మూడవ శతాబ్దాలలో సంఘ నాయకుల అధికారం, బాప్తిస్మం, సంఘ క్రమశిక్షణ, సంఘ సహవాసం వంటి విషయాలపై అనేక వివాదాలు ఏర్పడ్డాయి. ముఖ్యంగా, రోమా చక్రవర్తుల హింసల సమయంలో కొందరు క్రైస్తవులు తమ విశ్వాసాన్ని నిరాకరించారు లేదా అన్యదేవతలకు బలి అర్పించారు. హింసలు తగ్గిన తరువాత వారు పశ్చాత్తాపపడి సంఘంలోకి తిరిగి రావాలని కోరుకున్నప్పుడు, వారిని తిరిగి చేర్చుకోవచ్చా అనే ప్రశ్న తలెత్తింది. అలాగే, హింసల సమయంలో విశ్వాసాన్ని విడిచిపెట్టిన సంఘ నాయకులు తిరిగి తమ నాయకత్వ బాధ్యతలను చేపట్టవచ్చా అనే విషయం కూడా వివాదాస్పదమైంది.

ఈ వివాదాలు ప్రధానంగా మూడు ప్రశ్నల చుట్టూ తిరిగాయి: విఫలమైన సంఘ నాయకులకు తిరిగి అధికారం ఇవ్వవచ్చా? బాప్తిస్మం విషయంలో సరైన విధానం ఏమిటి? తీవ్రమైన పాపం చేసినవారిని సంఘ సహవాసంలోకి తిరిగి చేర్చవచ్చా? ఈ ప్రశ్నలకు వివిధ ప్రాంతాల్లోని సంఘ నాయకులు భిన్నమైన సమాధానాలు ఇచ్చారు.

1. హింసల సమయంలో విఫలమైన నాయకుల అధికారం: క్రీ.శ. 250 ప్రాంతంలో చక్రవర్తి డేసియస్ క్రైస్తవులపై హింసలు ప్రారంభించినప్పుడు, కొందరు సంఘ నాయకులు తమ ప్రాణాలను కాపాడుకోవడానికి పవిత్ర గ్రంథాలను అధికారులకు అప్పగించారు లేదా క్రైస్తవ విశ్వాసానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించారు. హింసలు ముగిసిన తరువాత, అలాంటి నాయకులు తిరిగి తమ పదవులను చేపట్టవచ్చా అనే ప్రశ్న తలెత్తింది. ముఖ్యంగా ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని సంఘాల్లో ఈ సమస్య తీవ్రంగా చర్చించబడింది. కొందరు నాయకులు తమ తప్పును అంగీకరించి పశ్చాత్తాపపడితే తిరిగి సేవ చేయడానికి అవకాశం ఇవ్వాలని భావించారు. మరికొందరు, హింసల సమయంలో విఫలమైన నాయకులు సంఘాన్ని నడిపించే అర్హతను కోల్పోయారని వాదించారు. తరువాత ఏర్పడిన డొనాటిస్టు వివాదంలో కూడా ఇలాంటి ప్రశ్నలు ప్రధానంగా నిలిచాయి.
2. బాప్తిస్మం గురించి వివాదం: మూడవ శతాబ్దంలో మరో ముఖ్యమైన ప్రశ్న తలెత్తింది: ఇతర క్రైస్తవ సమూహాల్లో బాప్తిస్మం పొందినవారు ప్రధాన సంఘంలో చేరాలనుకున్నప్పుడు వారికి మళ్లీ బాప్తిస్మం ఇవ్వాలా? కార్తేజ్ బిషప్ సైప్రియన్, సంఘానికి వెలుపల ఉన్న మతవాద లేదా విభజన సమూహాల్లో ఇచ్చిన బాప్తిస్మం చెల్లదని భావించి, అలాంటి వారు తిరిగి వచ్చినప్పుడు బాప్తిస్మం పొందాలని బోధించాడు. అయితే రోమ్ బిషప్ స్టీఫెన్ దీనికి భిన్నమైన అభిప్రాయాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. త్రిత్వ విశ్వాసానికి అనుగుణంగా సరైన విధంగా బాప్తిస్మం పొందినవారికి మళ్లీ బాప్తిస్మం అవసరం లేదని అతని వైఖరి. ఈ వివాదం క్రీ.శ. 255–256 ప్రాంతంలో తీవ్రరూపం దాల్చింది.
3. సంఘ క్రమశిక్షణ, సహవాసం గురించి వివాదం: హింసల సమయంలో యేసుక్రీస్తును నిరాకరించిన లేదా విగ్రహాలకు బలి అర్పించిన విశ్వాసులను తిరిగి సంఘంలో చేర్చుకోవచ్చా అనే ప్రశ్న కూడా పెద్ద వివాదానికి దారితీసింది. రోమాలోని నోవేషియన్, అలాంటి తీవ్రమైన పాపాలు చేసినవారిని తిరిగి సంఘ సహవాసంలోకి చేర్చకూడదని వాదించాడు. అయితే రోమ్ బిషప్ కొర్నేలియస్, కార్తేజ్ బిషప్ సైప్రియన్ వంటి నాయకులు నిజమైన పశ్చాత్తాపం చూపినవారిని తగిన పశ్చాత్తాప ప్రక్రియ తరువాత తిరిగి సంఘంలో చేర్చవచ్చని బోధించారు. ఈ విభేదం వల్ల నోవేషియన్ వర్గం ప్రధాన సంఘం నుండి విడిపోయింది. ఈ వివాదం సంఘ పవిత్రత, పాప క్షమాపణ, పశ్చాత్తాపం, సంఘ నాయకుల అధికారం వంటి అంశాలను ముందుకు తెచ్చింది.

ఈ వివాదాలన్నీ క్రైస్తవ సంఘం తన విశ్వాసాన్ని కాపాడుకోవడంతో పాటు, పాపం చేసినవారిని ఎలా సరిదిద్దాలి, పశ్చాత్తాపపడినవారిని ఎలా పునరుద్ధరించాలి, సంఘ ఐక్యతను ఎలా కాపాడాలి అనే విషయాలపై ఆలోచించడానికి దారితీశాయి. సంఘ క్రమశిక్షణ అంటే పాపాన్ని సమర్థించడం కాదు; అదే సమయంలో పశ్చాత్తాపపడినవారికి క్షమాపణ మరియు పునరుద్ధరణకు అవకాశం లేకుండా చేయడం కూడా కాదు. ఈ చారిత్రక వివాదాలను అర్థం చేసుకోవడానికి నోవేషియన్ వివాదం, సైప్రియన్–స్టీఫెన్ బాప్తిస్మ వివాదం, తరువాతి డొనాటిస్టు వివాదం ముఖ్యమైన ఉదాహరణలు.

నాలుగవ శతాబ్దం: త్రిత్వంపై ప్రధాన వివాదాలు (క్రీ.శ. 300–399)

డొనాటిజం (Donatism) బోధన: డొనాటిజం అనేది క్రీ.శ. నాల్గవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ఏర్పడిన క్రైస్తవ ఉద్యమం. రోమా చక్రవర్తి డేసియస్ కాలంలో (క్రీ.శ. 249–251) మరియు తరువాతి హింసల సమయంలో కొందరు క్రైస్తవ నాయకులు తమ ప్రాణాలను కాపాడుకోవడానికి పవిత్ర గ్రంథాలను అధికారులకు అప్పగించారు లేదా క్రైస్తవ విశ్వాసానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించారు. అలాంటి నాయకులు తరువాత తిరిగి సంఘ సేవలో కొనసాగవచ్చా, వారు ఇచ్చిన బాప్తిస్మం మరియు ఇతర సంస్కారాలు చెల్లుబాటు అవుతాయా అనే ప్రశ్నల చుట్టూ డొనాటిస్టు వివాదం ఏర్పడింది. ముఖ్యంగా, హింసల సమయంలో విశ్వాసంలో విఫలమైన నాయకుల చేత నిర్వహించబడిన బాప్తిస్మం చెల్లదని, సంఘ నాయకులు పవిత్రంగా ఉండాలని డొనాటిస్టులు గట్టిగా వాదించారు. అయితే, ప్రధాన సంఘానికి చెందిన నాయకులు, బాప్తిస్మం యొక్క చెల్లుబాటు దానిని నిర్వహించిన వ్యక్తి వ్యక్తిగత పవిత్రతపై ఆధారపడదని బోధించారు. తరువాత హిప్పోకు చెందిన అగస్టీన్ ఈ అభిప్రాయాన్ని బలంగా సమర్థించాడు. క్రీస్తు స్థాపించిన సంస్కారాల శక్తి వాటిని నిర్వహించే వ్యక్తి పాపరహితుడై ఉండటంపై ఆధారపడదని అతను వివరించాడు. ఈ వివాదం సంఘ పవిత్రత, నాయకుల అర్హత, బాప్తిస్మం యొక్క చెల్లుబాటు, పశ్చాత్తాపం మరియు సంఘ ఐక్యత వంటి అంశాలను ప్రధానంగా చర్చకు తెచ్చింది.

ఆర్లెస్ సభ (314), తరువాతి చర్చల్లో డొనాటిస్టు వాదనలను తిరస్కరించారు.

క్రీ.శ. మూడు శతాబ్దాములలో ఉన్న మరొక అబద్దపు బోధ ఆరిజెన్ యొక్క తప్పుడు బోధనలు. ఆరిజెన్ సుమారు క్రీ.శ. 185లో ఈజిప్టులోని అలెగ్జాండ్రియాలో జన్మించాడు. ఆయన ప్రముఖ క్రైస్తవ పండితుడు, బైబిలు వ్యాఖ్యాత, వేదాంతవేత్త. క్రీ.శ. రెండవ, మూడవ శతాబ్దాలలో క్రైస్తవ సంఘంలో వివాదాస్పదమైన కొన్ని బోధనలకు ఆరిజెన్ (Origen) చేసిన వ్యాఖ్యానాలు కూడా సంబంధించినవి. ఆరిజెన్ రచనలు ప్రారంభ క్రైస్తవ వేదాంతంపై గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపినప్పటికీ, ఆయన బోధనల్లో కొన్ని తరువాతి కాలంలో వివాదాస్పదమయ్యాయి. ముఖ్యంగా, ఆత్మల పూర్వ ఉనికి మరియు సమస్త బుద్ధిగల జీవులు చివరికి దేవునితో పునరుద్ధరించబడతాయనే అభిప్రాయంతో అనుసంధానించబడిన అపోకాటాస్టాసిస్ సిద్ధాంతం చర్చకు దారితీశాయి. అపోకాటాస్టాసిస్ (apokatastasis) అనేది చివరికి సమస్తం పునరుద్ధరించబడుతుందనే భావన. ఆరిజెన్ ఈ అంశంపై బోధించిన విషయాలు సంక్లిష్టమైనవి. సమస్త జీవులు చివరికి దేవునితో సమాధానంలోకి వస్తాయా, దుష్టాత్మలు కూడా పునరుద్ధరించబడతాయా అనే ప్రశ్నలు తరువాతి కాలంలో తీవ్రమైన వివాదాలకు దారితీశాయి. ఆరిజెన్ క్రీస్తును “సర్వసృష్టికి ఆదిసంభూతుడు” అని వర్ణించే కొలొస్సయులకు 1:15 వాక్యాన్ని చర్చించాడు. ఆరిజెన్ యేసుక్రీస్తుకు నిజమైన మానవ ఆత్మ ఉందని నొక్కిచెప్పాడు.

లూథరన్ సిద్ధాంతపరమైన దృష్టి
లూథరన్ విశ్వాసం ప్రకారం, ప్రతి వేదాంత బోధనను పరిశీలించడానికి అంతిమ ప్రమాణం దేవుని వాక్యమే. ఒక ప్రసిద్ధ పండితుడు చెప్పినందువల్లనో, పురాతన కాలంలో జీవించినందువల్లనో అతని ప్రతి బోధనను అంగీకరించాల్సిన అవసరం లేదు.

• ఆత్మల పూర్వ ఉనికి: దీనికి స్పష్టమైన బైబిలు ఆధారం లేదు కాబట్టి దానిని క్రైస్తవ సిద్ధాంతంగా అంగీకరించలేము.
• సమస్త జీవుల చివరి రక్షణ: దేవుని రక్షణ వాగ్దానాన్ని అందరికీ వర్తింపజేయాలనే కోరిక మంచిదే; అయితే అంతిమంగా ప్రతి జీవి తప్పకుండా రక్షించబడుతుందని బైబిలు స్పష్టంగా హామీ ఇవ్వదు. యోహాను 3:36, మత్తయి 25:46 వంటి వచనాలు తీర్పు యొక్క వాస్తవికతను కూడా బోధిస్తాయి.
• క్రీస్తు యొక్క వ్యక్తిత్వం: యేసుక్రీస్తు నిత్యుడైన దేవుని కుమారుడు, నిజమైన దేవుడు మరియు నిజమైన మనిషి. ఆయన మన పాపాల కోసం మరణించి, తిరిగి లేచాడు. మన రక్షణ ఆయన చేసిన కార్యంపై ఆధారపడుతుంది; రహస్య జ్ఞానంపై లేదా మానవుని ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదలపై కాదు (యోహాను 1:1, 14; 1 కొరింథీయులకు 15:3–4).

ఆరిజెన్ జీవించిన కాలంలోనే ఆయన బోధనలన్నీ అధికారికంగా ఖండించబడలేదు. ఆయన మరణించిన తరువాత కూడా ఆయన రచనలు విస్తృతంగా చదవబడ్డాయి. ఆరిజెన్ తో అనుసంధానించబడిన కొన్ని అభిప్రాయాలు తరువాతి శతాబ్దాలలో తీవ్రమైన వివాదాలకు దారితీశాయి. క్రీ.శ. 553లో జరిగిన రెండవ కాన్స్టాంటినోపుల్ సంఘసభ సాధారణంగా ఆరిజెనిజంతో అనుసంధానించబడిన కొన్ని బోధనల ఖండనతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది; అయితే ఆరిజెన్ వ్యక్తిగతంగా బోధించిన ప్రతి అంశం గురించి చారిత్రక వివరాలు సంక్లిష్టమైనవి.

ప్రారంభ క్రైస్తవ సంఘంలో జరిగిన ముఖ్యమైన వేదాంత వివాదాలలో అరియనిజం (Arianism) ఒకటి. నాలుగవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈజిప్టులోని అలెగ్జాండ్రియాకు చెందిన ప్రెస్బిటర్ అరియస్ (Arius) ఈ వివాదానికి కేంద్రబిందువయ్యాడు. యేసుక్రీస్తు తండ్రియైన దేవునితో సమానమైన నిత్యదేవుడు కాదని అతడు బోధించాడు. అతని ప్రకారం, కుమారుడు ఒకప్పుడు ఉనికిలో లేడు; తరువాత తండ్రి ద్వారా ఉనికిలోకి వచ్చాడు. అందువల్ల, కుమారుడు తండ్రితో సమానమైన దైవిక స్వభావాన్ని కలిగి లేడని అరియస్ వాదించాడు.

అరియస్ తన బోధనకు మద్దతుగా సామెతలు 8:22–23 లోని జ్ఞానం గురించిన మాటలను ఉపయోగించాడు. ఈ వచనాల్లోని జ్ఞానాన్ని క్రీస్తుతో అనుసంధానించి, కుమారుడు దేవుని సృష్టిలో మొదటివాడని అరియన్లు వాదించారు. వారి ప్రకారం, లోగోస్ (Logos), అంటే “వాక్యము”, ప్రపంచ సృష్టికి ముందు తండ్రి ద్వారా ఉనికిలోకి వచ్చాడు; మిగిలిన సృష్టి ఆయన ద్వారా కలిగింది.

అయితే, యోహాను 1:1–3 ప్రకారం, వాక్యము దేవుడై యుండెను, సమస్తమును ఆయన ద్వారానే కలిగెను. యోహాను 1:14 ప్రకారం, ఆ వాక్యము శరీరధారియై మన మధ్య నివసించాడు. నైసీన్ క్రైస్తవ విశ్వాసం ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు సృష్టించబడిన జీవి కాదు; ఆయన నిత్యుడైన దేవుని కుమారుడు, నిజమైన దేవుడు మరియు నిజమైన మనిషి.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: కుమారుడు నిజమైన దేవుడు; సమస్త సృష్టికి ముందున్నవాడు (యోహాను 1:1–3; కొలొస్సయులకు 2:9).

నైసియా సంఘసభ — క్రీ.శ. 325
అరియస్ బోధనలు అలెగ్జాండ్రియాలో వివాదానికి దారితీశాయి. సుమారు క్రీ.శ. 320 ప్రాంతంలో స్థానిక సంఘ నాయకులు అతని బోధనలను ఖండించారు. అయినప్పటికీ, ఈ వివాదం ఇతర ప్రాంతాలకు కూడా వ్యాపించింది. రోమన్ చక్రవర్తి కాన్స్టాంటైన్ సామ్రాజ్య ఐక్యతను కాపాడాలని కోరుకున్నాడు. అందువల్ల, క్రీ.శ. 325లో నైసియా నగరంలో మొదటి నైసియా సంఘసభను సమావేశపరిచాడు.

ఈ సంఘసభలో వివిధ ప్రాంతాల బిషప్‌లు పాల్గొన్నారు. అరియస్ స్వయంగా బిషప్ కాదు; అతడు ప్రెస్బిటర్. అందువల్ల అతడు బిషప్‌గా సంఘసభలో పాల్గొనలేదు. అయితే, అతని బోధనలు అక్కడ చర్చించబడ్డాయి. నికోమీడియాకు చెందిన యూసేబియస్ సహా కొందరు బిషప్‌లు అరియస్ అభిప్రాయాలకు మద్దతిచ్చారు. సంప్రదాయంగా సుమారు 300 లేదా 318 మంది బిషప్‌లు ఈ సభకు హాజరైనట్లు చెబుతారు. సుమారు 5గురు అరియస్కు మద్దతు ఇచ్చినట్లుగా చెబుతారు.

నైసియా సంఘసభ అరియస్ బోధనలను ఖండించి, కుమారుడు తండ్రితో ఏకసారాంశుడు (homoousios) అని ప్రకటించింది. నైసీన్ విశ్వాసప్రకటనలో కుమారుడు “జన్మింపబడినవాడు, సృష్టింపబడినవాడు కాదు” అని స్పష్టం చేయబడింది అంటే, కుమారుడు తండ్రి నుండి నిత్యంగా జన్మించిన వాడు; ఆయన సృష్టించబడిన వాడు కాదు.

అయితే, సంఘసభ నిర్ణయంతో వివాదం వెంటనే ముగియలేదు. కాన్స్టాంటైన్ మరణించిన తరువాత రోమన్ సామ్రాజ్యంలోని రాజకీయ పరిస్థితులు మారాయి. అతని కుమారుల పాలనలో, ముఖ్యంగా తూర్పు చక్రవర్తి కాన్స్టాంటియస్ II కాలంలో, నైసియా విశ్వాసాన్ని పూర్తిగా అంగీకరించని అనేకమంది బిషప్‌లకు మద్దతు లభించింది.

ఈ కాలంలో క్రైస్తవులందరూ ఒకే రకమైన అరియనిజాన్ని బోధించలేదు. కొందరు కుమారుడు తండ్రికి భిన్నమైనవాడని బోధించారు; మరికొందరు కుమారుడు తండ్రిని పోలి ఉన్నాడని చెప్పారు, కానీ తండ్రితో ఒకే దైవిక స్వభావం కలిగి ఉన్నాడని అంగీకరించలేదు.

అందువల్ల, ఆ కాలంలో “అరియన్” అనే పదాన్ని కొన్నిసార్లు అరియస్ అసలు బోధనలకు మాత్రమే కాకుండా, వివిధ నైసీయేతర అభిప్రాయాలను కలిగిన సమూహాలకు కూడా ఉపయోగించారు. రాజకీయ పరిస్థితులు మారుతూ ఉండటంతో, అరియనిజానికి సంబంధించిన వివిధ బోధనలు అనేక దశాబ్దాల పాటు కొనసాగాయి.

అథనాసియస్ మరియు కప్పదొకియ పితరులు
అలెగ్జాండ్రియాకు చెందిన అథనాసియస్ (Athanasius) అరియనిజాన్ని వ్యతిరేకించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు. యేసుక్రీస్తు నిత్యుడైన నిజమైన దేవుని కుమారుడని, మన రక్షణ కోసం మానవుడయ్యాడని అతడు బోధించాడు. నైసీన్ విశ్వాసాన్ని సమర్థించినందుకు అథనాసియస్ అనేకసార్లు వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొని ప్రవాసానికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది.

నైసియా తరువాత అరియనిజం
క్రీ.శ. 325లో అరియనిజం ఖండించబడినప్పటికీ, ఈ వివాదం నాలుగవ శతాబ్దంలో అనేక దశాబ్దాల పాటు కొనసాగింది. అరియస్ సుమారు క్రీ.శ. 336లో మరణించాడు; కాన్స్టాంటైన్ చక్రవర్తి క్రీ.శ. 337లో మరణించాడు. వారి మరణాలతో కూడా వివాదం ముగియలేదు.

క్రీ.శ. 380లో చక్రవర్తి థియోడోసియస్ I నైసీన్ క్రైస్తవ విశ్వాసానికి అధికారిక మద్దతు ఇచ్చాడు. క్రీ.శ. 381లో కాన్స్టాంటినోపుల్ సంఘసభ నైసీన్ విశ్వాసాన్ని పునరుద్ఘాటించి, పరిశుద్ధాత్మ దైవత్వాన్ని మరింత స్పష్టంగా ప్రకటించింది. దీంతో రోమన్ సామ్రాజ్యంలో నైసీన్ త్రిత్వ విశ్వాసం మరింత బలపడింది. అయినప్పటికీ, కొన్ని ప్రాంతాల్లో నైసీయేతర క్రైస్తవ బోధనలు కొనసాగాయి.

జర్మానిక్ ప్రజలలో అరియనిజం
రోమన్ సామ్రాజ్యంలో నైసీన్ విశ్వాసం బలపడిన తరువాత కూడా, కొన్ని జర్మానిక్ ప్రజలలో అరియనిజంతో అనుసంధానించబడిన క్రైస్తవ బోధనలు కొనసాగాయి. నాలుగవ శతాబ్దంలో ఉల్ఫిలాస్ (Wulfila) అనే బిషప్ గోతిక్ ప్రజలలో క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని వ్యాప్తి చేయడంలో, గోతిక్ భాషలో బైబిలు అందుబాటులోకి రావడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు.

విసిగోతులు, వాండలులు, ఆస్ట్రోగోతులు, లాంబార్డులు వంటి కొన్ని జర్మానిక్ ప్రజలలో నైసీయేతర క్రైస్తవ విశ్వాసాలు కొనసాగాయి. అయితే, వివిధ ప్రజలు వేర్వేరు కాలాల్లో నైసీన్ విశ్వాసాన్ని స్వీకరించారు. ఉదాహరణకు, విసిగోతుల రాజు రిక్కారెడ్ క్రీ.శ. 589లో నైసీన్ క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని స్వీకరించాడు. ఇతర రాజ్యాల్లోనూ కాలక్రమేణా మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.

అరియనిజం నేటికీ ఉందా?
ప్రాచీన అరియనిజం అదే సంస్థాగత రూపంలో నేటికీ కొనసాగడం లేదు. అయితే, కొన్ని ఆధునిక మతసమూహాలు యేసుక్రీస్తు తండ్రితో సమానమైన నిత్యదేవుడు కాదని బోధిస్తాయి. ఉదాహరణకు, యెహోవాసాక్షులు యేసును దేవుని మొదటి సృష్టిగా పరిగణిస్తారు. ఈ విషయంలో వారి బోధనకు ప్రాచీన అరియనిజంతో కొన్ని పోలికలు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, వారి బోధనలను అరియస్ బోధనలతో అన్ని విషయాల్లో ఒకటిగా పరిగణించడం చారిత్రకంగా ఖచ్చితమైనది కాదు. ఇతర ఆధునిక క్రైస్తవ సమూహాలన్నింటినీ కూడా అరియన్లుగా వర్గీకరించడం సరికాదు.

లూథరన్ విశ్వాసంలో ఈ వివాదం ప్రాముఖ్యత
లూథరన్ విశ్వాసం ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు నిజమైన దేవుడూ నిజమైన మనిషీ. ఈ బోధన కేవలం వేదాంతపరమైన చర్చ కాదు; మన రక్షణకు సంబంధించినది. యోహాను 1:1–3 లో వాక్యము దేవుడని, సమస్తమూ ఆయన ద్వారానే కలిగిందని చెప్పబడింది. యోహాను 1:14 లో ఆ వాక్యము శరీరధారియై మన మధ్య నివసించాడని ప్రకటించబడింది. కొలొస్సయులకు 2:9 ప్రకారం, దేవత్వ సంపూర్ణత క్రీస్తులో శరీరరూపంగా నివసిస్తుంది.

ఈ బైబిలు సత్యాన్ని నైసీన్ విశ్వాసప్రకటన “జన్మింపబడినవాడు, సృష్టింపబడినవాడు కాదు; తండ్రితో ఏకసారాంశుడు” అనే మాటలతో వ్యక్తపరుస్తుంది. అథనేసియన్ విశ్వాసప్రకటన కూడా త్రిత్వ సిద్ధాంతాన్ని స్పష్టంగా వివరిస్తుంది; అయితే, అది అథనాసియస్ స్వయంగా రచించినది కాదు, దాని ఖచ్చితమైన రచయిత తెలియదు.

మన రక్షకుడు దేవునిచేత సృష్టించబడిన ఒక గొప్ప వ్యక్తి మాత్రమే కాదు. నిత్యుడైన దేవుని కుమారుడే మనిషిగా అవతరించి, మన పాపాల కోసం మరణించి, మన నీతీకరణ కోసం తిరిగి లేచాడు (రోమీయులకు 4:25). మన రక్షణ మన జ్ఞానంపై లేదా మన ఆధ్యాత్మిక సాధనపై ఆధారపడదు; క్రీస్తు మన కోసం చేసిన కార్యంపై ఆధారపడుతుంది.

అందువల్ల, అరియనిజం మరియు నైసీన్ విశ్వాసం మధ్య జరిగిన వివాదం యేసుక్రీస్తు ఎవరు అనే ప్రశ్నకు సంబంధించినది. బైబిలు ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు నిత్యుడైన దేవుని కుమారుడు, నిజమైన దేవుడు మరియు నిజమైన మనిషి. ఇదే క్రైస్తవ త్రిత్వ విశ్వాసానికి, మన రక్షణకు పునాది.

బైబిలు ఆధారం: మత్తయి 28:19; యోహాను 1:1–3; యోహాను 14:16–17; 2 కొరింథీయులకు 13:14. ఈ వచనాలు తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ గురించి బైబిలు బోధను అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైనవి.

సెమీ-అరియనిజం (Semi-Arianism) అనేది క్రీ.శ. నాల్గవ శతాబ్దంలో త్రిత్వ సిద్ధాంతం గురించి ఏర్పడిన ఒక వేదాంతపరమైన అభిప్రాయం. ఈ వివాదం ప్రధానంగా తండ్రియైన దేవునికి, కుమారుడైన యేసుక్రీస్తుకు మధ్య ఉన్న సంబంధం గురించి జరిగింది. అరియస్ బోధన ప్రకారం, కుమారుడు తండ్రికి సమానమైన నిత్యదేవుడు కాదు; ఆయన సృష్టించబడినవాడు. దీనికి విరుద్ధంగా, నైసియా విశ్వాస ప్రమాణం (క్రీ.శ. 325) కుమారుడు తండ్రితో ఒకే దైవస్వరూపం కలిగినవాడు (homoousios) అని ప్రకటించింది.

సెమీ-అరియన్లు నైసియా విశ్వాస ప్రమాణంలోని “తండ్రితో ఒకే దైవస్వరూపం” (homoousios) అనే పదాన్ని అంగీకరించడానికి ఇష్టపడలేదు. దానికి బదులుగా, కుమారుడు తండ్రితో “సమానమైన దైవస్వరూపం కలిగినవాడు” (homoiousios) అని చెప్పారు. అయితే, ఈ పేరుతో పిలువబడిన వారందరూ ఒకే అభిప్రాయంలో లేరు; వారిలో కొందరు కుమారుడు సృష్టించబడినవాడు కాదని, తండ్రికి దైవస్వరూపంలో సదృశుడని నమ్మారు. అందువల్ల సెమీ-అరియనిజాన్ని అరియస్ యొక్క బోధనతో పూర్తిగా సమానంగా చూడకూడదు.

మాసిడోనియనిజం / ప్న్యూమటోమాకియన్ వివాదం (Macedonianism / Pneumatomachian Controversy): ఇది క్రీ.శ. నాల్గవ శతాబ్దంలో పరిశుద్ధాత్మ యొక్క దైవత్వం గురించి క్రైస్తవ సంఘంలో ఏర్పడిన వేదాంత వివాదం. మాసిడోనియన్లు లేదా ప్న్యూమటోమాకియన్లు అని పిలువబడిన కొందరు, పరిశుద్ధాత్మ తండ్రియైన దేవునితో, కుమారుడైన యేసుక్రీస్తుతో సమానమైన దైవత్వం కలిగినవాడు కాదని, ఆయన సృష్టించబడినవాడు లేదా తండ్రి, కుమారుల కంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవాడని భావించారు. “ప్న్యూమటోమాకియన్” అనే గ్రీకు పదానికి “పరిశుద్ధాత్మకు వ్యతిరేకంగా పోరాడేవారు” అనే అర్థం ఉంది. ఈ బోధనకు మాసిడోనియస్ అనే కాన్స్టాంటినోపుల్ నాయకుడి పేరు అనుసంధానించబడింది; అయితే, ఈ బోధనలన్నింటినీ ఆయన వ్యక్తిగతంగా ప్రారంభించాడని చెప్పడానికి చారిత్రక ఆధారాలు పూర్తిగా స్పష్టంగా లేవు.

దీనికి ప్రతిస్పందనగా నాలుగవ శతాబ్దంలో కప్పదొకియ ప్రాంతానికి చెందిన ముగ్గురు వేదాంతవేత్తలు త్రిత్వ సిద్ధాంతాన్ని వివరించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. వారు బాసిల్ ది గ్రేట్ (సుమారు క్రీ.శ. 330–379), నాజియాంజస్‌కు చెందిన గ్రెగొరీ (సుమారు క్రీ.శ. 329–390), మరియు నిస్సాకు చెందిన గ్రెగొరీ (సుమారు క్రీ.శ. 335–395). వీరిని కప్పదొకియ పితరులు (Cappadocian Fathers) అంటారు. వీరు పరిశుద్ధాత్మ దేవుని వాక్యంలో క్రియాశీలంగా ఉన్నాడని, ఆయన కేవలం సృష్టించబడిన శక్తి కాదని బోధించారు. వీరు తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ అనే ముగ్గురు వ్యక్తులు ఒకే దైవిక సారాంశాన్ని కలిగి ఉన్నారని వివరించారు. క్రైస్తవ త్రిత్వ సిద్ధాంతం ప్రకారం, ముగ్గురు దేవుళ్లు లేరు; ఒకే దేవుడు ముగ్గురు వ్యక్తులుగా ఉన్నాడు. క్రీ.శ. 381లో జరిగిన కాన్స్టాంటినోపుల్ సంఘ సమావేశం నైసియా విశ్వాసాన్ని బలపరచి, పరిశుద్ధాత్మను “ప్రభువును, జీవమునకు దాతయు” అని ప్రకటించింది; తండ్రి, కుమారులతో కలిసి ఆయనను ఆరాధించి మహిమపరచాలని స్పష్టం చేసింది.

మెలీటియన్ విభేదం (Melitian Schism) అనేది క్రీ.శ. 305–306 ప్రాంతంలో ఈజిప్టులో ఏర్పడిన సంఘ విభజన. దీనికి లైకోపోలిస్ నగరానికి చెందిన బిషప్ మెలీటియస్ (Meletius of Lycopolis) నాయకత్వం వహించాడు. ఆ కాలంలో డయోక్లీషియన్ చక్రవర్తి క్రైస్తవులపై తీవ్రమైన హింసలు ప్రారంభించాడు. హింసల సమయంలో తమ విశ్వాసాన్ని విడిచిపెట్టిన క్రైస్తవులను, తరువాత పశ్చాత్తాపపడి తిరిగి సంఘంలో చేరాలనుకున్నప్పుడు, ఏ విధంగా స్వీకరించాలి అనే విషయం వివాదానికి ఒక కారణమైంది. మెలీటియస్ కఠినమైన సంఘ క్రమశిక్షణను సమర్థించగా, అలెగ్జాండ్రియా బిషప్ పీటర్ పశ్చాత్తాపపడినవారిని తిరిగి సంఘంలో చేర్చుకునే విషయంలో మరింత కరుణతో వ్యవహరించాడు. అయితే, ఈ విభేదానికి ఇదొక్కటే కారణం కాదు. మెలీటియస్ ఇతర బిషప్‌ల పరిధిలోకి వెళ్లి వారి అనుమతి లేకుండా సంఘ నాయకులను నియమించడం కూడా వివాదానికి కారణమైంది.

ఈ విభేదాన్ని పరిష్కరించడానికి క్రీ.శ. 325లో జరిగిన నైసియా సమావేశం ప్రయత్నించింది. మెలీటియస్‌కు తన బిషప్ పదవిని పేరు మాత్రంగా కొనసాగించడానికి అనుమతి ఇచ్చినా, కొత్త సంఘ నాయకులను నియమించే అధికారాన్ని పరిమితం చేసింది. ఆయన నియమించిన నాయకులు అలెగ్జాండ్రియా సంఘ నాయకత్వం కింద పనిచేయాలని నిర్ణయించింది. అయినప్పటికీ, ఈ చర్యలు సంఘ విభజనను పూర్తిగా నివారించలేకపోయాయి. మెలీటియన్ వర్గం కొంతకాలం ప్రత్యేక సమూహంగా కొనసాగింది.

నీకేయ విశ్వాస ప్రమాణము

భూమ్యాకాశములను, దృశ్యాదృశ్యమగు సమస్తమును సృజించిన సర్వశక్తిగల, తండ్రియైన, ఏక దేవుని మేము నమ్ముచున్నాము.

దేవుని ఏక కుమారుడును, ఏక ప్రభువైన, యేసుక్రీస్తు, నిత్యత్వమందు తండ్రి కనిన వాడును, దేవుని నుండి దేవుడును, వెలుగు నుండి వెలుగును, నిజమైన దేవుని నుండి నిజమైన దేవుడును, సృజింపబడక, తండ్రి కనిన వాడును, తండ్రితో ఏకత్వముగల వాడునై యున్నాడు. ఆయన ద్వారా సమస్తమును కలుగజేయబడి యున్నది. మన కొరకును మన రక్షణ కొరకును, ఆయన పరలోకము నుండి దిగి, కన్యయగు మరియ నుండి పరిశుధ్ధాత్మ వలన శరీరధారియై, పరిపూర్ణ మనుష్యుడాయెను. ఆయన పొంతి పిలాతు అధికారము క్రింద మన కొరకు సిలువ వేయబడెను. ఆయన శ్రమపడి మరణించి సమాధి చేయబడెను. లేఖనముల ప్రకారము మూడవ దినమున ఆయన తిరిగి లేచెను. ఆయన పరలోకమున కెక్కి తండ్రి యొక్క కుడిచేతివైపున కూర్చుండియున్నాడు. ఆయన సజీవులకును మృతులకును తీర్పు చేయుటకు మహిమలో తిరిగి వచ్చును, మరియు ఆయన రాజ్యమునకు అంతము లేదని మేము నమ్ముచున్నాము. ఆమేన్.

తండ్రి నుండియు కుమారుని నుండియు బయలు వెడలుచు, తండ్రితోను మరియు కుమారునితోను ఏకముగా ఆరాధించబడుచూ మరియు మహిమపరచబడుచూ, ప్రవక్తల ద్వారా మాట్లాడినవాడును, జీవమునకు దాతయు, ప్రభువగు, పరిశుధ్ధాత్మని మేము నమ్ముచున్నాము. పరిశుద్ధ క్రైస్తవ అపొస్తలుల ఏక సంఘమును మేము నమ్ముచున్నాము. పాప పరిహారమునకై ఒకే బాప్తిస్మమును మేము ఒప్పుకొనుచున్నాము. మృతుల పునరుత్థానము కొరకును మరియు రాబోవు లోకములో జీవించు బ్రతుకు కొరకును మేము నిరీక్షించుచున్నాము.

క్రీ.శ. 325లో జరిగిన మొదటి నైసియా కౌన్సిల్‌లో తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ అనే త్రిత్వ విశ్వాసం మొదటిసారిగా ఏర్పడలేదు. ఈ విశ్వాసం అప్పటికే క్రైస్తవ సంఘంలో ఉంది. అయితే, ఆ కౌన్సిల్‌లో ప్రధానంగా చర్చించబడిన విషయం యేసుక్రీస్తు కుమారుడైన దేవుని స్వభావం. ఆయన తండ్రిచేత సృష్టించబడినవాడా, లేక తండ్రితో సమానమైన నిత్యదేవుడా అనే ప్రశ్నపై చర్చ జరిగింది.

అరియస్ బోధనకు వ్యతిరేకంగా, నైసియా కౌన్సిల్ కుమారుడు సృష్టించబడినవాడు కాదని, ఆయన తండ్రితో ఒకే దైవిక స్వభావం కలిగినవాడని ప్రకటించింది. అయితే, ఈ నిర్ణయంపై వివాదాలు వెంటనే ముగియలేదు. పరిశుద్ధాత్మ యొక్క దైవత్వం గురించి మరింత స్పష్టమైన విశ్వాస ప్రకటన క్రీ.శ. 381లో జరిగిన కాన్స్టాంటినోపుల్ కౌన్సిల్‌లో వచ్చింది.

లూథరన్ విశ్వాసం ప్రకారం: తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్మ ముగ్గురు వేర్వేరు దేవుళ్లు కాదు; ఒకే దేవుడు, ముగ్గురు వ్యక్తులు (మత్తయి 28:19; 2 కొరింథీయులకు 13:14).

ప్రిస్సిలియన్ వివాదం (Priscillian Controversy) అనేది క్రీ.శ. నాల్గవ శతాబ్దంలో స్పెయిన్ ప్రాంతంలో ఏర్పడిన క్రైస్తవ వేదాంతపరమైన మరియు సంఘ నాయకత్వ సంబంధమైన వివాదం. ప్రిస్సిలియన్ (Priscillian) అనే వ్యక్తి క్రీ.శ. 380 ప్రాంతంలో అవిలా బిషప్‌గా నియమించబడ్డాడు. ఆయన కఠినమైన ఆధ్యాత్మిక జీవితం, ఉపవాసం, స్వీయ నియంత్రణ, లేఖనాల అధ్యయనం వంటి విషయాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు. అయితే, ఆయన బోధనలు మరియు అనుచరుల ఆచరణలపై ఇతర సంఘ నాయకులు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు. కొందరు ఆయన అనుచరులు వివాహం, శరీర జీవితం, ఆహారం వంటి విషయాలపై అతిగా కఠినమైన సన్యాస పద్ధతులను అనుసరించారని ఆరోపించారు. అంతేకాకుండా, ఆయన బోధనల్లో జ్ఞానవాదం (Gnosticism), మానికేయవాదం (Manichaeism) ప్రభావాలు ఉన్నాయని ప్రత్యర్థులు ఆరోపించారు. అయితే, ఈ ఆరోపణలన్నీ చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడినవి కావు; ప్రిస్సిలియన్ బోధనలను అర్థం చేసుకోవడంలో అప్పటి ప్రత్యర్థుల రచనలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.

క్రీ.శ. 380లో జరగిన సారగోసా సంఘ సమావేశంలో ప్రిస్సిలియన్ ఉద్యమానికి సంబంధించిన కొన్ని ఆచారాలు విమర్శించబడ్డాయి. తరువాత రాజకీయ మరియు సంఘ నాయకత్వ విభేదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయి. క్రీ.శ. 385 ప్రాంతంలో చక్రవర్తి మాగ్నస్ మాక్సిమస్ అధికారంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రిస్సిలియన్‌పై మంత్రవిద్య వంటి ఆరోపణలు చేసి, అతనికి మరణశిక్ష విధించారు. ఆయనతో పాటు కొందరు అనుచరులు కూడా మరణశిక్షకు గురయ్యారు. ఈ చర్యను మిలాన్‌కు చెందిన అంబ్రోస్, టూర్స్‌కు చెందిన మార్టిన్ వంటి ప్రముఖ సంఘ నాయకులు వ్యతిరేకించారు. మతపరమైన బోధనల విషయంలో తలెత్తిన వివాదాన్ని ప్రభుత్వ న్యాయస్థానం ద్వారా మరణశిక్షతో పరిష్కరించడం సరైనది కాదని వారు భావించారు. ప్రిస్సిలియన్ మరణం తరువాత కూడా ఆయన అనుచరుల ఉద్యమం స్పెయిన్‌లో మరికొన్ని శతాబ్దాలపాటు కొనసాగింది.

ప్రిస్సిలియన్ వివాదం కేవలం ఒక సిద్ధాంతపరమైన వివాదం మాత్రమే కాదు. ఇది కఠినమైన సన్యాస జీవితం, సరైన క్రైస్తవ బోధన, సంఘ నాయకుల మధ్య విభేదాలు, రాజకీయ జోక్యం, మతవిశ్వాస భేదాల కారణంగా వ్యక్తులను శిక్షించవచ్చా అనే ప్రశ్నలను ముందుకు తెచ్చింది. చారిత్రకంగా ముఖ్యమైన పాఠం ఏమిటంటే, బోధనలను లేఖనాల వెలుగులో పరిశీలించాలి; అదే సమయంలో మతపరమైన విభేదాలను హింస లేదా మరణశిక్ష ద్వారా పరిష్కరించడం క్రైస్తవ సంఘ నాయకుల్లోనే తీవ్రమైన వ్యతిరేకతను కలిగించింది.

అపోలినేరియనిజం, లావోడిసియాకు చెందిన అపోలినారిస్ (Apollinaris of Laodicea) నాల్గవ శతాబ్దంలో సిరియాలోని లావోడిసియా బిషప్‌గా ఉన్నాడు. అతడు అరియనిజాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించి, యేసుక్రీస్తు యొక్క దైవత్వాన్ని సమర్థించాడు. అయితే, క్రీస్తు దైవత్వాన్ని, ఆయన వ్యక్తిత్వ ఐక్యతను కాపాడే ప్రయత్నంలో, క్రీస్తుకు సంపూర్ణ మానవ స్వభావం ఉందనే బైబిలు సత్యాన్ని సరిగ్గా వివరించలేకపోయాడు.

అపోలినారిస్ బోధన ప్రకారం, క్రీస్తుకు మానవ శరీరం, మానవ ప్రాణం లేదా ఇంద్రియాత్మక జీవస్వభావం ఉన్నప్పటికీ, మానవ హేతుబద్ధమైన మనస్సు లేదా ఆత్మకు బదులుగా దైవిక వాక్కు (లోగోస్) పనిచేసింది. ఈ బోధన క్రీస్తు సంపూర్ణ మానవత్వాన్ని నిరాకరించినందున, దీనిని అపోలినేరియనిజం (Apollinarianism) అంటారు. క్రీ.శ. 381లో జరిగిన మొదటి కాన్స్టాంటినోపుల్ కౌన్సిల్ ఈ బోధనను తిరస్కరించింది.

బైబిలు ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు నిజమైన దేవుడే కాకుండా సంపూర్ణమైన నిజమైన మనిషి కూడా (యోహాను 1:14; కొలొస్సయులకు 2:9; హెబ్రీయులకు 2:14–17). మనలను విమోచించడానికి ఆయన నిజమైన మానవ స్వభావాన్ని స్వీకరించాడు. అందువల్ల, క్రీస్తు దైవత్వాన్ని అంగీకరిస్తూనే ఆయన సంపూర్ణ మానవత్వాన్ని కూడా అంగీకరించడం క్రైస్తవ విశ్వాసానికి అత్యంత ముఖ్యమైనది.

ఒక ముఖ్యమైన వేదాంతపరమైన విషయం: హెబ్రీయులకు 2:17 ప్రకారం, క్రీస్తు తన సహోదరులవలె అన్ని విషయాలలో సమానుడయ్యాడు. ఆయన పాపరహితుడు అయినప్పటికీ, నిజమైన మానవ మనస్సు, శరీరం, ఆత్మ కలిగినవాడు. పాపరహితత్వం అంటే మానవత్వంలో ఏదో ఒక భాగం లేకపోవడం కాదు; పాపం లేకుండా సంపూర్ణ మానవుడిగా ఉండటమే.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: క్రీస్తు సంపూర్ణ దేవుడు మాత్రమే కాదు, సంపూర్ణ మానవుడు కూడా (హెబ్రీయులకు 2:14–17).

ఐదవ శతాబ్దం: పాపం, కృప, క్రీస్తులో రెండు స్వభావాలు (క్రీ.శ. 400–499)

బ్రిటిష్ దీవులకు చెందిన సన్యాసి పెలాజియస్ (Pelagius), నాల్గవ శతాబ్దం చివరి భాగం మరియు ఐదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో క్రైస్తవ వేదాంత చర్చల్లో ప్రముఖుడిగా ఉన్నాడు. అతని బోధనలతో సంబంధం ఉన్న సిద్ధాంతాన్ని పెలాజియనిజం (Pelagianism) అంటారు. దేవుడు మనుష్యులకు అసాధ్యమైన ఆజ్ఞలను ఇవ్వడని, అందువల్ల వారు తమ స్వేచ్ఛా సంకల్పాన్ని ఉపయోగించి దేవుని ఆజ్ఞలకు విధేయులుగా జీవించగలరని పెలాజియస్ బోధించాడు. ఆదాము చేసిన పాపం అతనికే పరిమితమైందని, దాని అపరాధం లేదా పాప స్వభావం అతని సంతానానికి సంక్రమించదని అతని బోధనతో సంబంధం ఉన్న పెలాజియన్ అభిప్రాయాలు పేర్కొన్నాయి. అందువల్ల, శిశువులు ఆదాము పాపం వల్ల కలిగిన జన్మపాపంతో కాకుండా, ఆదాము పాపం చేయకముందు ఉన్న స్థితికి సమానమైన స్థితిలో జన్మిస్తారని ఈ బోధన భావించింది.

పెలాజియనిజం మానవుని స్వేచ్ఛా సంకల్పానికి, నైతిక బాధ్యతకు, మంచి లేదా చెడును ఎంచుకునే సామర్థ్యానికి అధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది. అతడు దేవుని కృప గురించి మాట్లాడినప్పటికీ, మానవుని పాపస్థితి, సంకల్పం, దేవుని కృపపై ఆధారపడవలసిన అవసరం గురించి అతని బోధన అగస్టీను వంటి వేదాంతవేత్తలతో తీవ్రమైన వివాదానికి దారితీసింది. ముఖ్యంగా, పతనమైన మానవుడు దేవుని కృప లేకుండానే పాపరహితమైన జీవితాన్ని గడపగలడనే భావన పెలాజియనిజంపై వచ్చిన ప్రధాన విమర్శల్లో ఒకటి.

బైబిలు బోధన ప్రకారం, పాపం ఆదాము ద్వారా లోకంలోకి ప్రవేశించింది; మరణం అందరికీ వ్యాపించింది (రోమా 5:12). దావీదు, “నేను పాపములో పుట్టినవాడను; పాపములోనే నా తల్లి నన్ను గర్భమున ధరించెను” అని ఒప్పుకున్నాడు (కీర్తన 51:5). ఈ వాక్యాలు మానవుని పాపస్థితి కేవలం వ్యక్తిగతంగా చేసే తప్పులకు మాత్రమే పరిమితం కాదని తెలియజేస్తాయి. లూథరన్ విశ్వాస ప్రకటన ప్రకారం, ఆదాము పతనం తరువాత సహజంగా జన్మించే మానవులందరూ జన్మపాపంతో పుడతారు; తమ స్వంత శక్తి లేదా వివేచన ద్వారా దేవుని ఎదుట నీతిమంతులుగా నిలబడలేరు. రక్షణ దేవుని కృపవల్ల, యేసుక్రీస్తు చేసిన విమోచన కార్యం ద్వారా లభిస్తుంది (ఎఫెసీయులకు 2:8–9).

పెలాజియనిజం యొక్క ప్రధానమైన తప్పుడు బోధ ఏమిటంటే, పతనమైన మానవుడు తన సహజ శక్తితో దేవుని చిత్తానికి అనుగుణంగా విశ్వసించి, ఆధ్యాత్మిక నీతిని సంపాదించగలడనే భావన. బైబిలు బోధన ప్రకారం, మనిషి పాపంలో ఉన్నాడు; రక్షణ దేవుని కృపవల్ల, క్రీస్తు ద్వారా, విశ్వాసం చేతనే లభిస్తుంది.

లూథరన్ వేదాంతంలోని కీలకమైన అంశం ఇదే: మనిషి తన పాపాన్ని తన స్వంత శక్తితో తొలగించుకోలేడు. అయితే క్రీస్తు మన పాపాల కోసం మరణించి, తిరిగి లేచాడు; మన రక్షణ మన పనులపై ఆధారపడదు, దేవుని కృపపై ఆధారపడుతుంది (రోమా 3:23–24; ఎఫెసీయులకు 2:8–9).

క్రీ.శ. 418లో జరిగిన కార్తేజ్ ప్రాంతీయ కౌన్సిల్ పెలాజియన్ బోధనలను, ముఖ్యంగా జన్మపాపం, శిశువుల బాప్తిస్మం, దేవుని కృపకు సంబంధించిన తప్పుడు అభిప్రాయాలను ఖండించింది. క్రీ.శ. 431లో జరిగిన ఎఫెసు కౌన్సిల్ కూడా పెలాజియన్ వివాదానికి సంబంధించిన బోధనలను తిరస్కరించింది. ఈ వివాదం క్రైస్తవ విశ్వాసంలో పాపం యొక్క స్వభావం, మానవుని అసమర్థత, దేవుని కృప యొక్క అవసరం వంటి అంశాలను స్పష్టంగా వివరించడానికి దోహదపడింది.

యూటిచెనిజం (Eutychianism) అనేది కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు చెందిన సన్యాసి యూటిచెస్‌ (Eutyches, సుమారు క్రీ.శ. 380–456) బోధనలతో సంబంధం ఉన్న క్రైస్తవ సిద్ధాంతం. దీనిని మోనోఫిజిటిజం (Monophysitism)తో సంబంధం ఉన్న బోధనగా పరిగణిస్తారు. యూటిచెస్‌ క్రీస్తు యొక్క దైవత్వం, మానవత్వం మధ్య ఐక్యతను ఎంతగా నొక్కిచెప్పాడంటే, క్రీస్తు మానవ స్వభావం ఆయన దైవిక స్వభావంలో కలిసిపోయి, సాధారణ మానవత్వానికి సమానంగా మిగలలేదనే భావనకు అతని బోధన దారితీసింది. ప్రాచీన క్రైస్తవ రచనల్లో, క్రీస్తు దైవత్వం ఆయన మానవత్వాన్ని సముద్రం వెనిగర్‌ చుక్కను కలిపేసినట్లు కలిపేసిందనే పోలికతో ఈ అభిప్రాయాన్ని వివరించారు.

అయితే, యూటిచెస్‌ బోధనల గురించి మనకు తెలిసిన సమాచారం చాలావరకు అతని సమకాలీన ప్రత్యర్థుల రచనల ద్వారా లభిస్తుంది. అందువల్ల, అతని అభిప్రాయాలను వివరించేటప్పుడు చారిత్రక జాగ్రత్త అవసరం. యూటిచెనిజంలోని ప్రధాన సమస్య ఏమిటంటే, యేసుక్రీస్తు నిజమైన దేవుడే కాకుండా సంపూర్ణమైన నిజమైన మనిషి కూడా అనే సత్యాన్ని స్పష్టంగా కాపాడలేకపోవడం.

క్రీ.శ. 451లో జరిగిన చాల్సెడాన్ కౌన్సిల్ యూటిచెస్‌ బోధనను తిరస్కరించి, యేసుక్రీస్తు ఒకే వ్యక్తి అయినప్పటికీ, రెండు స్వభావాలు—దైవిక స్వభావం మరియు మానవ స్వభావం—కలిగివున్నాడని ప్రకటించింది. ఈ రెండు స్వభావాలు కలిసిపోయి మారిపోకుండా, విడిపోకుండా, వేర్వేరుగా విడదీయబడకుండా ఒకే క్రీస్తులో ఉంటాయని కౌన్సిల్ వివరించింది.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: క్రీస్తు నిజమైన దేవుడిగానే, నిజమైన మానవుడిగానే ఉన్నాడు (యోహాను 1:14; కొలొస్సయులకు 2:9; హెబ్రీయులకు 2:14–17).

లూథరన్ విశ్వాసపరంగా ముఖ్యమైన విషయం: క్రీస్తు నిజమైన దేవుడు, నిజమైన మనిషి. ఆయన మన మానవ స్వభావాన్ని నిజంగా స్వీకరించినందువల్లనే మన స్థానంలో బాధపడి, మరణించి, మనలను విమోచించగలిగాడు. ఆయన మానవత్వం దైవత్వంలో కలిసిపోయి అంతరించిపోలేదు.

నెస్టోరియనిజం (Nestorianism) యేసుక్రీస్తు నిజమైన దేవుడు, నిజమైన మనిషి అనే బైబిలు బోధనను క్రైస్తవ సంఘం చరిత్రలో అనేక వేదాంత వివాదాల మధ్య స్పష్టంగా వివరించింది. అలాంటి వివాదాల్లో ఒకటి నెస్టోరియస్‌ బోధనలకు సంబంధించినది. నెస్టోరియస్‌ క్రీ.శ. 428లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌ ఆర్చ్‌బిషప్‌గా నియమితుడై, క్రీ.శ. 431లో జరిగిన ఎఫెసు కౌన్సిల్‌ వరకు ఆ పదవిలో ఉన్నాడు. అతడు ఆంటియోకియా వేదాంత సంప్రదాయంతో సంబంధం కలిగినవాడు. క్రీస్తు దైవత్వం, మానవత్వం మధ్య సంబంధం, అలాగే యేసు తల్లి మరియను “దేవుని తల్లి” (Theotokos) అని పిలవడం సముచితమా అనే విషయాలపై అతని బోధనలు తీవ్ర వివాదానికి దారితీశాయి.

నెస్టోరియస్‌ బోధనలపై వచ్చిన ప్రధాన విమర్శ ఏమిటంటే, క్రీస్తు దైవిక స్వభావానికి, మానవ స్వభావానికి మధ్య ఉన్న భేదాన్ని అతడు ఎంతగా నొక్కిచెప్పాడంటే, క్రీస్తు ఒకే వ్యక్తి అనే సత్యం సరైన రీతిలో కాపాడబడలేదని అతని ప్రత్యర్థులు భావించారు. ఈ వివాదంలో అలెగ్జాండ్రియాకు చెందిన సిరిల్‌ ప్రముఖ పాత్ర పోషించాడు. క్రీస్తు రెండు స్వభావాలు కలిగిన ఒకే వ్యక్తి అని, దేవుని కుమారుడే నిజమైన మానవ స్వభావాన్ని స్వీకరించాడని సిరిల్‌ నొక్కిచెప్పాడు. నెస్టోరియస్‌ మరియను ప్రధానంగా “క్రీస్తు తల్లి” (Christotokos) అని పిలవడాన్ని సమర్థించాడు; “దేవుని తల్లి” అనే బిరుదు క్రీస్తు దైవత్వం మరియ ద్వారా ప్రారంభమైందనే అపార్థానికి దారితీయవచ్చని అతడు ఆందోళన చెందాడు. అయితే, ఈ వివాదం మరియ గురించి మాత్రమే కాకుండా, యేసుక్రీస్తు యొక్క వ్యక్తిత్వ ఐక్యతను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలనే ప్రధాన క్రిస్టాలజీ ప్రశ్నకు సంబంధించినది.

నెస్టోరియస్ బోధనపై వివాదం ప్రధానంగా క్రీస్తులో దైవత్వం, మానవత్వం ఎలా ఏకమై ఉన్నాయనే అంశంపై జరిగింది. ఆయన బోధనను తరచుగా క్రీస్తులో ఇద్దరు వ్యక్తులు ఉన్నట్లు విభజించే ధోరణిగా వివరించారు.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: యేసుక్రీస్తు ఇద్దరు వ్యక్తులు కాదు; ఒకే వ్యక్తి—నిజమైన దేవుడు, నిజమైన మానవుడు.

క్రీ.శ. 431లో జరిగిన ఎఫెసు కౌన్సిల్‌ నెస్టోరియస్‌ బోధనలను ఖండించి, అతని పదవీచ్యుతిని ఆమోదించింది. తరువాత, క్రీ.శ. 451లో జరిగిన చాల్సెడాన్ కౌన్సిల్‌ యేసుక్రీస్తు ఒకే వ్యక్తి అని, ఆయనలో దైవిక మరియు మానవ స్వభావాలు కలిసిపోకుండా, మారిపోకుండా, విడిపోకుండా, వేరుచేయబడకుండా ఉన్నాయని ప్రకటించింది. ఈ విశ్వాస ప్రకటన క్రీస్తు సంపూర్ణ దైవత్వాన్ని, సంపూర్ణ మానవత్వాన్ని రెండింటినీ కాపాడుతుంది.

ఎఫెసు కౌన్సిల్‌ తరువాత తూర్పు క్రైస్తవ సంఘాల్లో విభేదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయి. పర్షియా మరియు ఇతర తూర్పు ప్రాంతాల్లోని చర్చ్‌ ఆఫ్‌ ది ఈస్ట్‌ తనదైన వేదాంత, ఆరాధనా సంప్రదాయాలతో అభివృద్ధి చెందింది. అయితే, ఆ సంఘాలను నెస్టోరియస్‌ వ్యక్తిగత అనుచరులుగా మాత్రమే పేర్కొనడం చారిత్రకంగా అతిసరళీకరణ అవుతుంది; ఆ విభజన రాజకీయ, భాషా, సాంస్కృతిక, వేదాంతపరమైన అనేక కారణాల వల్ల క్రమంగా ఏర్పడింది.

బైబిలు ప్రకారం, యేసుక్రీస్తు వాక్యమైన దేవుడే శరీరధారిగా మన మధ్య నివసించాడు (యోహాను 1:1, 14). ఆయనలో దైవత్వ సంపూర్ణత శరీరరూపంగా నివసిస్తుంది (కొలొస్సయులకు 2:9). అందువల్ల, క్రీస్తు సంపూర్ణ దేవుడు, సంపూర్ణ మనిషి, అయినప్పటికీ ఒకే వ్యక్తి అనే సత్యాన్ని అంగీకరించడం క్రైస్తవ విశ్వాసానికి అత్యంత ముఖ్యమైనది.

లూథరన్ వేదాంతపరమైన సారాంశం: యేసుక్రీస్తు రెండు వేర్వేరు వ్యక్తులు కాదు. ఆయన ఒకే వ్యక్తి—నిత్యుడైన దేవుని కుమారుడు—నిజమైన దైవిక స్వభావాన్ని, నిజమైన మానవ స్వభావాన్ని కలిగివున్నాడు. మన రక్షణ కోసం ఆయన నిజమైన మనిషిగా జన్మించి, మన పాపాల కోసం మరణించి, తిరిగి లేచాడు.

యేసుక్రీస్తులోని దైవిక స్వభావం, మానవ స్వభావం మధ్య సంబంధాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలనే ప్రశ్న ప్రాచీన క్రైస్తవ సంఘంలో తీవ్రమైన వేదాంత వివాదాలకు దారితీసింది. కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు చెందిన సన్యాసి యూటిచెస్‌ (Eutyches), అలాగే హలికర్నాసస్‌కు చెందిన జూలియన్‌ వంటి కొంతమంది వేదాంతవేత్తలు మోనోఫిజిటిక్‌ దృక్పథాలకు మద్దతు ఇచ్చారు. ముఖ్యంగా, యూటిచెస్‌ బోధన ప్రకారం, క్రీస్తు దైవిక స్వభావం ఆయన మానవ స్వభావాన్ని ఎంతగా ప్రభావితం చేసిందంటే, ఆయన మానవత్వం మన సాధారణ మానవత్వంతో సమానంగా నిలిచివుండదనే భావన ఏర్పడింది. అయితే, మోనోఫిజిటిక్‌ సంప్రదాయాలన్నీ యేసు కేవలం దైవిక స్వభావం మాత్రమే కలిగివున్నాడని బోధించలేదు. ఈ వివాదాలు ఈజిప్టులోని కాప్టిక్‌ క్రైస్తవులు, సిరియాలోని కొన్ని క్రైస్తవ సంఘాలు, అర్మేనియా వంటి ప్రాంతాల్లోని సంఘాల చరిత్రతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. ఇథియోపియన్‌ క్రైస్తవ సంప్రదాయం కూడా తరువాతి కాలంలో చాల్సెడాన్‌ కౌన్సిల్‌ నిర్ణయాలను అంగీకరించని ఓరియంటల్‌ ఆర్థడాక్స్‌ సంప్రదాయంతో అనుబంధం ఏర్పరచుకుంది. క్రీ.శ. 451లో జరిగిన చాల్సెడాన్‌ కౌన్సిల్‌ యేసుక్రీస్తు సంపూర్ణమైన దేవుడు, సంపూర్ణమైన మనిషి అని, ఆయనలోని దైవిక మరియు మానవ స్వభావాలు కలిసిపోకుండా, మారిపోకుండా, విడిపోకుండా, వేరుచేయబడకుండా ఉన్నాయని ప్రకటించింది. అయితే, ఈ నిర్ణయాన్ని అన్ని తూర్పు క్రైస్తవ సంఘాలు అంగీకరించలేదు; అందువల్ల క్రైస్తవ ప్రపంచంలో వేదాంతపరమైన విభజనలు కొనసాగాయి.

చాల్సెడన్ సమావేశం తరువాతి క్రైస్తవ విభేదం (Post-Chalcedonian Schism): క్రీ.శ. 451లో ఆసియా మైనర్‌లోని చాల్సెడన్ నగరంలో జరిగిన నాల్గవ ప్రపంచ క్రైస్తవ సంఘ సమావేశం తరువాత క్రైస్తవ సంఘంలో ఒక ముఖ్యమైన విభజన ఏర్పడింది. ఈ సమావేశం యేసుక్రీస్తు నిజమైన దేవుడు, నిజమైన మనిషి అని, ఆయనలో దైవస్వభావం మరియు మానవ స్వభావం రెండూ కలగలిసిపోకుండా, మార్పు చెందకుండా, విడిపోకుండా, వేరుపడకుండా ఒకే వ్యక్తిలో ఉన్నాయని ప్రకటించింది. ఈ నిర్ణయాన్ని అంగీకరించినవారు చాల్సెడన్ అనుకూల క్రైస్తవులుగా పిలువబడ్డారు. అయితే, ముఖ్యంగా ఈజిప్టు, సిరియా, అర్మేనియా ప్రాంతాల్లోని అనేక క్రైస్తవులు ఈ సమావేశం ఉపయోగించిన భాషను అంగీకరించలేదు. వారు అలెగ్జాండ్రియా బిషప్ సిరిల్ బోధనను అనుసరిస్తూ, క్రీస్తులోని దైవత్వం మరియు మానవత్వం విడివిడిగా ఉన్నట్లు అర్థం చేసుకునే ప్రమాదం ఉందని ఆందోళన చెందారు.

చాల్సెడన్ సమావేశాన్ని అంగీకరించని ఈ క్రైస్తవులు క్రీస్తు దైవత్వాన్ని లేదా మానవత్వాన్ని తప్పనిసరిగా తిరస్కరించారని చెప్పడం సరైనది కాదు. వారిలో చాలామంది క్రీస్తు పూర్తిగా దేవుడని, పూర్తిగా మనిషని విశ్వసించారు; అయితే ఆయనలోని దైవత్వం, మానవత్వం యొక్క ఐక్యతను వివరించడానికి భిన్నమైన పదాలను ఉపయోగించారు. వారి బోధనను సాధారణంగా మియాఫిసిటిజం (Miaphysitism) అని పిలుస్తారు. చాల్సెడన్ సమావేశాన్ని అంగీకరించిన సంఘాలు, క్రీస్తు ఒకే వ్యక్తిలో రెండు స్వభావాలు కలిగి ఉన్నాడనే భాషను సమర్థించాయి. కాలక్రమేణా ఈ విభేదం సిద్ధాంతపరమైన చర్చను దాటి సంఘ నాయకత్వం, రాజకీయ అధికారం, ప్రాంతీయ మరియు సాంస్కృతిక విభేదాలతో ముడిపడి, ప్రత్యేక సంఘ సంప్రదాయాల ఏర్పాటుకు దారితీసింది.

ఈ విభేదం ఫలితంగా ఈజిప్టులో కాప్టిక్ ఆర్థడాక్స్ సంఘం, సిరియాలో సిరియాక్ ఆర్థడాక్స్ సంఘం, అర్మేనియాలో అర్మేనియన్ అపోస్టలిక్ సంఘం వంటి ప్రాచీన ఒరియంటల్ ఆర్థడాక్స్ సంఘాలు ప్రత్యేక సంప్రదాయాలుగా కొనసాగాయి. భారతదేశంలోని మలంకర సిరియన్ ఆర్థడాక్స్ సంప్రదాయం కూడా ఈ కుటుంబానికి చెందుతుంది. మరోవైపు, చాల్సెడన్ నిర్ణయాన్ని అంగీకరించిన సంఘ సంప్రదాయాలు తరువాతి కాలంలో తూర్పు ఆర్థడాక్స్ మరియు రోమన్ కాథలిక్ సంఘాల చరిత్రలో భాగమయ్యాయి. అందువల్ల చాల్సెడన్ తరువాతి విభేదం క్రైస్తవ చరిత్రలో దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపిన ముఖ్యమైన సంఘ విభజనగా గుర్తించబడుతుంది.

చాల్సెడన్ తరువాతి విభేదం ప్రధానంగా యేసుక్రీస్తు దైవస్వభావం, మానవ స్వభావం ఒకే వ్యక్తిలో ఎలా ఐక్యమై ఉన్నాయో వివరించే విధానంపై ఏర్పడింది. అయితే, ఈ విభజనకు వేదాంతపరమైన కారణాలతో పాటు రాజకీయ, సాంస్కృతిక, సంఘ నాయకత్వ సంబంధమైన కారణాలు కూడా ఉన్నాయి.

అకేసియన్ విభేదం (Acacian Schism) అనేది క్రీ.శ. ఐదవ శతాబ్దం చివరలో తూర్పు రోమా సామ్రాజ్యంలోని కాన్స్టాంటినోపుల్ సంఘం మరియు రోమ్ సంఘం మధ్య ఏర్పడిన విభేదం. దీనికి కాన్స్టాంటినోపుల్ బిషప్ అకేసియస్ (Acacius) పేరు వచ్చింది. ఈ వివాదం ప్రధానంగా యేసుక్రీస్తు స్వభావాల గురించి జరిగిన చాల్సెడన్ సమావేశం (క్రీ.శ. 451) తరువాత ఏర్పడిన విభేదాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది.

చాల్సెడన్ సమావేశం క్రీస్తు ఒకే వ్యక్తిలో రెండు స్వభావాలు—పూర్తిగా దైవస్వభావం, పూర్తిగా మానవ స్వభావం—కలిగి ఉన్నాడని ప్రకటించింది. అయితే, ఈ నిర్ణయాన్ని అంగీకరించని ఈజిప్టు, సిరియా ప్రాంతాల క్రైస్తవులతో తిరిగి ఐక్యత సాధించడానికి తూర్పు చక్రవర్తి జెనో క్రీ.శ. 482లో హెనోటికాన్ (Henotikon) అనే పత్రాన్ని ప్రకటించాడు. ఇది నైసియా, కాన్స్టాంటినోపుల్ విశ్వాసాలను, క్రీస్తు దైవత్వం మరియు మానవత్వాన్ని ధృవీకరించినప్పటికీ, చాల్సెడన్ సమావేశాన్ని స్పష్టంగా ఆమోదించలేదు లేదా తిరస్కరించలేదు. అకేసియస్ ఈ విధానానికి మద్దతు ఇచ్చాడు.

ఈ విభేదం ఎలా ప్రారంభమైంది? రోమ్ బిషప్ పోప్ ఫెలిక్స్ III, హెనోటికాన్ పత్రం చాల్సెడన్ సమావేశ నిర్ణయాన్ని స్పష్టంగా సమర్థించలేదని అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశాడు. క్రీ.శ. 484లో ఆయన అకేసియస్‌ను సంఘ సహవాసం నుండి బహిష్కరించాడు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా అకేసియస్ కూడా రోమ్‌తో సంబంధాలను తెంచుకున్నాడు. ఈ విధంగా రోమ్ మరియు కాన్స్టాంటినోపుల్ సంఘాల మధ్య విభేదం ఏర్పడింది. ఈ విభేదం క్రీ.శ. 484 నుండి 519 వరకు సుమారు 35 సంవత్సరాలు కొనసాగింది.

క్రీ.శ. 518లో చక్రవర్తి జస్టిన్ I అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, రోమ్‌తో తిరిగి ఐక్యత సాధించడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. క్రీ.శ. 519లో పోప్ హార్మిస్దాస్‌తో జరిగిన ఒప్పందం ద్వారా ఈ విభేదం అధికారికంగా ముగిసింది. అయితే, చాల్సెడన్ సమావేశాన్ని అంగీకరించని క్రైస్తవ సమూహాలతో ఉన్న విభేదాలు పూర్తిగా పరిష్కారం కాలేదు.

అకేసియన్ విభేదం అనేది క్రీస్తు స్వభావాలపై ఉన్న చాల్సెడన్ వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి రూపొందించిన హెనోటికాన్ పత్రాన్ని రోమ్ అంగీకరించకపోవడం వల్ల రోమ్, కాన్స్టాంటినోపుల్ సంఘాల మధ్య ఏర్పడిన విభేదం. ఇది క్రీస్తు గురించి సిద్ధాంతపరమైన ప్రశ్నలతో పాటు, సంఘ నాయకుల అధికారం మరియు సంఘాల మధ్య ఐక్యతకు సంబంధించిన సమస్యలను కూడా ప్రతిబింబించింది.

ఆరిజెనిస్ట్ వివాదాలు (Origenist Controversies) అనేవి క్రీ.శ. మూడవ శతాబ్దం నుండి ఆరవ శతాబ్దం వరకు క్రైస్తవ సంఘంలో అలెగ్జాండ్రియాకు చెందిన ప్రముఖ వేదాంతవేత్త ఆరిజెన్ (Origen, సుమారు క్రీ.శ. 185–253) బోధనలు మరియు వాటికి తరువాతి కాలంలో ఇచ్చిన వివరణల గురించి ఏర్పడిన వివాదాలు. ఆరిజెన్ బైబిలును లోతుగా అధ్యయనం చేసి, దాని అర్థాన్ని వివరించడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, ఆయన కొన్ని బోధనలు—ముఖ్యంగా ఆత్మల ఆరంభం, ఆత్మల భవిష్యత్తు, దేవదూతలు, క్రీస్తు మరియు సృష్టి గురించి ఆయన చేసిన ఊహాత్మక వివరణలు—తరువాతి వేదాంతవేత్తలలో చర్చలకు దారితీశాయి. ఆరిజెన్ రచనలను అనుసరించిన వారందరూ ఆయన బోధనలను ఒకే విధంగా అర్థం చేసుకోలేదు. అందువల్ల ఆరిజెనిజం అనే పేరు కింద ఉన్న అన్ని అభిప్రాయాలను ఆరిజెన్ స్వయంగా బోధించినవిగా భావించడం సరైనది కాదు.

వివాదానికి కారణమైన బోధనలు: ఆరిజెనిస్ట్ వివాదాల్లో ముఖ్యంగా మూడు అంశాలు చర్చకు వచ్చాయి. మొదటిది, ఆత్మల పూర్వస్థితి (Pre-existence of souls). కొంతమంది ఆరిజెన్ బోధనలను అనుసరించినవారు, ఆత్మలు భౌతిక శరీరాల్లో జన్మించకముందే ఉనికిలో ఉన్నాయని భావించారు. రెండవది, సర్వసృష్టి అంతిమ పునరుద్ధరణ (Apokatastasis). దేవుని తీర్పు తరువాత సృష్టిలోని సమస్త జీవులు చివరికి దేవునితో తిరిగి ఐక్యమవుతాయా అనే ప్రశ్నపై వివాదం ఏర్పడింది. మూడవది, క్రీస్తు మరియు తండ్రి మధ్య సంబంధం. ఆరిజెన్ రచనల్లో కనిపించే కొన్ని వివరణలను, కుమారుడు తండ్రికంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నాడనే అర్థంలో కొందరు తరువాతి కాలంలో వ్యాఖ్యానించారు. అయితే, ఈ అభిప్రాయాలన్నీ ఆరిజెన్ స్వయంగా స్పష్టంగా బోధించాడని చెప్పలేం; ఆయన రచనల్లోని కొన్ని విషయాలు క్లిష్టమైనవి, వాటికి వివిధ వ్యాఖ్యానాలు ఉన్నాయి.

వివాదం ఎలా కొనసాగింది? క్రీ.శ. నాల్గవ శతాబ్దంలో ఆరిజెన్ బోధనలపై సంఘ నాయకుల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఏర్పడ్డాయి. తరువాత క్రీ.శ. ఆరవ శతాబ్దంలో పాలస్తీనాలోని కొంతమంది సన్యాసులు ఆరిజెనిస్ట్ భావాలను సమర్థించడంతో వివాదం మళ్లీ తీవ్రమైంది. చక్రవర్తి జస్టినియన్ క్రీ.శ. 543 ప్రాంతంలో ఆరిజెనిస్ట్ బోధనలకు వ్యతిరేకంగా చర్యలు తీసుకున్నాడు. క్రీ.శ. 553లో జరిగిన రెండవ కాన్స్టాంటినోపుల్ సమావేశంతో కూడా ఆరిజెనిస్ట్ వివాదాలు సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. అయితే, ఆ సమావేశం ఆరిజెన్‌ను అధికారికంగా ఖండించిన తీరు, దానికి సంబంధించిన పత్రాల చారిత్రక స్థితి గురించి పండితుల మధ్య చర్చ ఉంది.

ఆరిజెనిస్ట్ వివాదాలు క్రైస్తవ సంఘం బైబిలు బోధనలను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి, ఆత్మల ఉనికి ఏమిటి, దేవుని తీర్పు స్వభావం ఏమిటి, చివరికి సృష్టికి ఏమి జరుగుతుంది వంటి ముఖ్యమైన వేదాంత ప్రశ్నలను పరిశీలించడానికి దారితీశాయి. ఈ వివాదాల ద్వారా సంఘం బైబిలు ఆధారంగా సిద్ధాంతాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తించింది. ముఖ్యంగా, ఆరిజెన్ స్వయంగా బోధించిన విషయాలను, తరువాతి ఆరిజెనిస్ట్ అనుచరులు అభివృద్ధి చేసిన లేదా ఆయనకు ఆపాదించిన అభిప్రాయాలను వేరుగా గుర్తించడం చారిత్రకంగా అవసరం.

దేవుని కృపవలన, గ్నోస్టిసిజం, మోంటనిజం, అరియానిజం, నెస్టోరియనిజం, అడాప్షనిజం, మోనోఫిజిటిజం వంటి తప్పుడు బోధలు కొంతకాలం అనేకమందిని తప్పుదారి పట్టించినప్పటికీ, అవి సార్వత్రిక క్రైస్తవ సంఘమంతటిలో ఏకరీతిగా ప్రబలంగా స్థిరపడలేదు. అయినప్పటికీ, ఈ బోధలను చిన్న విషయాలుగా భావించి నిర్లక్ష్యం చేయలేము; ఇవి జీవన్మరణాలకు సంబంధించిన వేదాంత సత్యాలు. ఎందుకంటే మన రక్షణ పూర్తిగా యేసుక్రీస్తుపైనే ఆధారపడి ఉంది. ఆయన సంపూర్ణ మానవుడిగా మనకు ప్రత్యామ్నాయంగా దేవుని ధర్మశాస్త్రాన్ని మన పక్షాన సంపూర్ణంగా నెరవేర్చాడు. అంతేకాక, నిజమైన మానవ శరీరంతో, నిజమైన మానవ బాధలను అనుభవిస్తూ, మన పాపాల నిమిత్తం దేవుని ఉగ్రతను భరించాడు. అదే సమయంలో ఆయన సంపూర్ణ దేవుడై ఉన్నాడు. అందువల్ల, ఆయన తన అమూల్యమైన రక్తాన్ని అర్పించి, సమస్త మానవాళి పాపాల నిమిత్తం—గతంలో, వర్తమానంలో, భవిష్యత్తులో జీవించిన వారందరి కొరకు—పూర్తిస్థాయి ప్రాయశ్చిత్తాన్ని సంపాదించాడు.

క్రీ.శ. మొదటి ఐదు శతాబ్దాలలో, క్రైస్తవ సంఘం హింసలను, బాహ్య వ్యతిరేకతను, తప్పుడు బోధకుల సవాళ్లను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, దేవుని వాక్యము మరియు కృపవలన అభివృద్ధి చెందుతూ అనేక ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది.

అతనేషియన్ విశ్వాస ప్రమాణం క్రైస్తవ విశ్వాస ప్రకటనలలో ఒకటి. ఇది ప్రధానంగా త్రిత్వ సిద్ధాంతం మరియు క్రీస్తు వ్యక్తిత్వం, స్వభావాలను (Christology) వివరిస్తుంది. దీనిని అతనేషియన్ రాయలేదు; దీని రచయిత ఎవరో, ఇది ఖచ్చితంగా ఏ సంవత్సరంలో రచించబడిందో తెలియదు. చారిత్రక ఆధారాలను బట్టి, ఇది బహుశా క్రీ.శ. ఐదవ శతాబ్దం చివరలో లేదా ఆరవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దక్షిణ గాల్‌ (నేటి ఫ్రాన్స్‌ ప్రాంతం)లో ఉద్భవించి ఉండవచ్చని భావిస్తారు. దీనికి లభ్యమవుతున్న పురాతన లిఖిత ప్రతులు క్రీ.శ. ఎనిమిదవ శతాబ్దానికి చెందినవిగా గుర్తించబడ్డాయి.

ఇది సాధారణంగా క్రైస్తవ సంఘం యొక్క మూడు ప్రధాన ప్రాచీన విశ్వాస ప్రమాణాలలో మూడవదిగా పరిగణించబడుతుంది. మిగిలిన రెండు అపొస్తలుల విశ్వాస ప్రమాణం (Apostles’ Creed), నైసియన్ విశ్వాస ప్రమాణం (Nicene Creed). అతనేషియన్ విశ్వాస ప్రమాణం త్రిత్వంలోని ముగ్గురు వ్యక్తులు—తండ్రి, కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్ముడు—సమానమైన దైవత్వం, మహిమ, నిత్యత్వం కలిగియున్నారని స్పష్టంగా ప్రకటిస్తుంది. అలాగే, యేసుక్రీస్తు ఒకే వ్యక్తిగా సంపూర్ణ దేవుడును, సంపూర్ణ మానవుడునై ఉన్నాడని బోధిస్తుంది.

ఈ విశ్వాస ప్రమాణం మొదట క్రైస్తవ విశ్వాసంలోని ప్రాథమిక సత్యాలను బోధించడానికి, వాటిని తప్పుడు బోధల నుండి స్పష్టంగా వేరు చేయడానికి ఉపయోగించబడింది. ఏడవ శతాబ్దం నాటికి ఇది పాశ్చాత్య సంఘంలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది. మతాధికారులు దీనిని నేర్చుకొని, ప్రజలకు బోధించేవారు. తరువాత ఇది సంగీత రూపంలో కూడా ఆలపించబడుతూ, పాశ్చాత్య సంఘపు ఆరాధనలో భాగమైంది.

లూథరన్ సంస్కరణ కాలంలో కూడా ఈ విశ్వాస ప్రమాణానికి ప్రాధాన్యం కొనసాగింది. అపొస్తలుల, నైసియన్ విశ్వాస ప్రమాణాలతో పాటు దీనిని లూథరన్ సంఘాలు అంగీకరించాయి; ఇది బుక్ ఆఫ్ కాంకర్డ్ (Book of Concord)లో చేర్చబడింది. అతనేషియన్ విశ్వాస ప్రమాణం త్రిత్వ సిద్ధాంతాన్ని, క్రీస్తు వ్యక్తిత్వం మరియు రెండు స్వభావాల సిద్ధాంతాన్ని స్పష్టంగా వివరించే ముఖ్యమైన క్రైస్తవ విశ్వాస ప్రకటనగా లూథరన్ సంప్రదాయంలో గౌరవించబడుతుంది.

దేవుని కుమారుడు, పరిశుద్ధాత్ముడు తండ్రితో సమానమైన దైవత్వం కలిగియున్నవారు కాదనే తప్పుడు బోధలను సంఘం ఎదుర్కొనే సందర్భంలో ఈ విశ్వాస ప్రమాణం ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. అలాగే, యేసుక్రీస్తు సంపూర్ణ దేవుడును, సంపూర్ణ మానవుడునై ఉన్నాడనే సత్యాన్ని వక్రీకరించే బోధలకు వ్యతిరేకంగా కూడా ఇది స్పష్టమైన సాక్ష్యమిస్తుంది. క్రీస్తు ఒకే వ్యక్తి; ఆయనలో దైవిక స్వభావం, మానవ స్వభావం రెండూ సంపూర్ణంగా ఉన్నాయి.

అతనేషియన్ విశ్వాస ప్రమాణం త్రిత్వ సిద్ధాంతాన్ని లేదా క్రీస్తును గురించిన బైబిలు బోధను తిరస్కరించడం రక్షణకు సంబంధించిన తీవ్రమైన విషయం అని హెచ్చరిస్తుంది. నిజమైన రక్షణ విశ్వాసం మనలను త్రియేక దేవుని వైపుకు, మన కొరకు శరీరధారియై, మరణించి, తిరిగి లేచిన యేసుక్రీస్తు వైపుకు నడిపిస్తుంది. అయితే, మనలను రక్షించేది విశ్వాస ప్రమాణంలోని పదాలను కంఠస్థం చేయడం లేదా వాటిని యాంత్రికంగా పఠించడం కాదు; రక్షణ దేవుని కృపవలన, క్రీస్తు ద్వారా, విశ్వాసం చేత లభిస్తుంది (ఎఫెసీయులకు 2:8–9).

అతనేసియన్ విశ్వాస ప్రమాణం

(1) అన్నిటికి మించి, రక్షింపబడుటకు కోరుకొనిన వాడు, నిజ క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండాలి:
(2) ఎవరైతే ఈ విశ్వాసమును పరిశుద్ధముగా అన్ని విషయాలలో ఉంచుకొనడో: అట్టివాడు నిశ్చయముగా శాశ్వతముగా నశించిపోతాడు.

(3) ఇదే నిజమైన విశ్వాసము: మనము ఏక దేవునిని ముగ్గురు వ్యక్తులలోను మరియు ముగ్గురు వ్యక్తులు ఏక దేవునిలో ఉన్నారని ఆరాధిధ్ధాం,
(4) వ్యక్తులను మిళితము చేయక లేక దేవునిని విభజింపక ఉందాం.
(5) ప్రతి వ్యక్తి విషయములో – తండ్రి కుమారుడు పరిశుద్దాత్మ – వేరువేరుగా ఉన్నారు,
(6) కాని తండ్రి కుమార పరిశుద్దాత్ములు ఒకే దైవత్వమును కలిగియున్నారు. మహిమయందు ఏకత్వమును, మహాత్యమునందు శాశ్వతముగా కలసియున్న వారై ఉన్నారు.
(7) తండ్రి ఏమై యున్నాడో, కుమారుడు పరిశుద్దాత్ముడు కూడా అదేయై ఉన్నారు.
(8) తండ్రి సృజింపబడని వాడును, కుమారుడు సృజింపబడని వాడును, పరిశుద్దాత్ముడు సృజింపబడని వాడునై ఉన్నాడు;
(9) తండ్రి అనంతుడు, కుమారుడు అనంతుడు, పరిశుద్దాత్ముడు అనంతుడై ఉన్నాడు;
(10) తండ్రి నిత్యుడు, కుమారుడు నిత్యుడు, పరిశుద్దాత్ముడు నిత్యుడై ఉన్నాడు;
(11) అయినను నిత్యత్వము నుండి ఉన్నవారు ముగ్గురుగా ఉండక, నిత్యత్వము నుండి ఉన్నవారు ఒక్కడై ఉన్నాడు.
(12) సృజింపబడని వారు ముగ్గురుగా ఉండక ఒక్కడై ఉన్నాడు. అనంతమైన వారు ముగ్గురుగా ఉండక ఒక్కడై ఉన్నాడు.
(13) అదే రీతిగా తండ్రి సర్వశక్తుడై ఉన్నాడు, కుమారుడు సర్వశక్తుడై ఉన్నాడు, పరిశుద్దాత్ముడు సర్వశక్తుడై ఉన్నాడు.
(14) అయినను సర్వశక్తులైన వారు ముగ్గురుగా గాక ఒక్కడిగా ఉన్నాడు.
(15) కనుక తండ్రి దేవుడై ఉన్నాడు, కుమారుడు దేవుడై ఉన్నాడు, పరిశుద్దాత్ముడు దేవుడై ఉన్నాడు;
(16) అయినను వారు ముగ్గురు దేవుళ్లుగా గాక, ఏక దేవునిగా ఉన్నాడు.
(17) కనుక తండ్రి ప్రభువును, కుమారుడు ప్రభువును, పరిశుద్దాత్ముడు ప్రభువునై ఉన్నాడు;
(18) కాని వారు ముగ్గురు ప్రభువులుగ గాక ఏక ప్రభువుగా ఉన్నాడు.
(19) త్రిత్వములోని ప్రతి వ్యక్తిని వ్యక్తిగతముగా దేవునిగాను, ప్రభువునిగాను ఒప్పుకొనవలెనని క్రైస్తవ సత్యము మనలను బలవంతము చేయుచున్నది.
(20) కనుకనే నిజ క్రైస్తవ విశ్వాసము ముగ్గురు దేవుళ్ళు ముగ్గురు ప్రభువులని చెప్పుటను నిషేధిస్తూ ఉంది.
(21) తండ్రి ఎవనిచేత చేయబడక, సృజింపబడక లేక కలుగక ఉన్నాడు.
(22) కుమారుడును చేయబడక సృజింపబడక తండ్రి నుండి మాత్రమే కలిగియున్నాడు.
(23) పరిశుద్దాత్ముడును చేయబడక లేక సృజింపబడక లేక కలుగక, తండ్రి నుండియు కుమారుని నుండియు బయలు వెళ్ళును.
(24) కనుక తండ్రి ఒక్కడై ఉన్నాడు, ముగ్గురు తండ్రులు కాదు; కుమారుడు ఒక్కడై ఉన్నాడు, ముగ్గురు కుమారులు కాదు; పరిశుద్దాత్ముడు ఒక్కడై ఉన్నాడు, ముగ్గురు పరిశుద్దాత్ములు కాదు.
(25) ఈ త్రిత్వము నందు ఒకరు ముందు మరొకరు వెనుకగాక, ఒకరు ఎక్కువ మరొకరు తక్కువ గాక,
(26) ముగ్గురు వ్యక్తులను సమానముగను, నిత్యత్వమునందు నిత్యులుగను ఉన్నారు.
(27) కనుక అన్ని విధములుగా, ముందు చెప్పబడినట్లు, ముగ్గురు వ్యక్తులు ఏక దేవునిగను మరియు ఏక దేవుడు ముగ్గురు వ్యక్తులుగను ఆరాధింపబడవలెను.
(28) రక్షింపబడ ఉద్దేశించిన వారు త్రిత్వము గూర్చి ఈ నిశ్చయత కలిగి ఉండవలెను.

(29) మన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు శరీరధారియాయెనని నిజముగా నమ్ముట శాశ్వత రక్షణకు అవసరమై ఉన్నది.
(30) ఇదే నిజమైన విశ్వాసము: దేవుని కుమారుడైన మన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు, దేవుడును మానవుడునై ఉన్నాడని మనము విశ్వసించి ఒప్పుకొనుచున్నాము.
(31) ఆయన దేవుడై తండ్రి స్వభావము నుండి నిత్యత్వమందు కలిగిన వాడుగాను మరియు కాలములో తన తల్లి స్వభావమునుండి పుట్టిన మానవునిగాను,
(32) సంపూర్ణమైన దేవునిగను సంపూర్ణమైన మానవునిగను, సయుక్తికమైన ఆత్మతోను మానవశరీరముతో;
(33) దైవతమునందు తండ్రితో సమానునిగను మానవత్వములో తండ్రికన్న తక్కువగాను ఉండెను.
(34) ఆయన దేవుడు మరియు మానవునిగా ఉన్నప్పటికి, క్రీస్తు ఇద్దరు వ్యక్తులుగా కాక ఏక వ్యక్తిగా ఉన్నాడు.
(35) దైవత్వమును శరీరమునకు మార్చువానిగా ఉండక, మానవత్వమును దైవత్వములోనికి తీసుకొనిపోవు ఒకనిగా ఉన్నాడు.
(36) ఒక్కడై, నిశ్చయముగా, స్వభావములను సమ్మిళతము చేయక, ఒకే వ్యక్తిలో ఐక్యమై ఉన్నాడు; సంయుక్తికమైన ఆత్మ, శరీరము ఒక మానవునియందు ఎలాగూ ఉండునో,
(37) అదేవిధముగా ఒక క్రీస్తులో దేవుడు మరియు మానవుడు ఒక్కటై ఉన్నాడు.
(38) ఆయన మన రక్షణ కొరకు శ్రమపడి, నరకములోనికి దిగి, చనిపోయిన వారిలోనుండి మూడవ దినమున లేచెను.
(39) ఆయన పరలోకమునకెక్కి, సర్వశక్తుడైన తండ్రి కుడిచేతివైపున కూర్చుండియున్నాడు,
(40) మరియు అక్కడినుండి సజీవులకును, మృతులకును తీర్పు చేయుటకు వచ్చును.
(41) ఆయన రాకడ సమయమున వారి వ్యక్తిగత క్రియలకు జవాబిచ్చుటకు సమస్త ప్రజలు వారి స్వశరీరములతో లేపబడుదురు.
(42) మేలు చేసిన వారు నిత్యజీవము లోనికి ప్రవేశించుదురు. కీడు చేసిన వారు నితాగ్ని లోనికి ప్రవేశించుదురు.

(43) ఇదే నిజమైన విశ్వాసము, ఎవరైతే దీనిని విశ్వాసముతో దృఢముగా నమ్మరో వారు రక్షింపబడరు.

ఈ విభేదాలు ఆసియా మైనర్‌లోని క్రైస్తవ సంఘాల మధ్య చీలికలు సృష్టించి, వాటిని విభజించడానికి ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి. ఈ వివాదాలే తీవ్రమైనవని మనకు అనిపిస్తే, తరువాత ఎదురుకాబోయే వివాదాలు వీటికంటే మరింత ఘోరంగా ఉండబోతున్నాయని చెప్పవచ్చు.

ఆరవ శతాబ్దం: క్రీస్తు స్వరూపంపై కొనసాగిన చర్చలు (క్రీ.శ. 500–599)

సెమీపెలాజియనిజం (Semi-Pelagianism) అనేది ఐదవ శతాబ్దంలో దక్షిణ గాల్‌ (నేటి ఫ్రాన్స్‌ ప్రాంతం)లోని కొంతమంది క్రైస్తవ సన్యాసులు, వేదాంతవేత్తల మధ్య ఏర్పడిన ఒక బోధనా ధోరణి. ఇది పెలాజియనిజం కంటే మానవుని పాపస్థితిని, దేవుని కృప యొక్క అవసరాన్ని ఎక్కువగా అంగీకరించినప్పటికీ, రక్షణలో మానవ స్వేచ్ఛా సంకల్పానికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత విషయంలో అగస్టీను బోధనతో విభేదించింది.

సెమీపెలాజియన్ దృక్పథం ప్రకారం, మనిషి పాపం వల్ల ప్రభావితమైనప్పటికీ, దేవుని కృప తనలో పనిచేయడానికి ముందుగా మానవుడు తన స్వంత సంకల్పంతో దేవుని వైపు తొలి అడుగు వేయగలడు. ఆ తరువాత దేవుని కృప అతనికి సహాయం చేస్తుందని ఈ అభిప్రాయం భావించింది. అందువల్ల, ఈ వివాదంలోని ప్రధాన ప్రశ్న ఏమిటంటే, విశ్వాసం మరియు రక్షణ వైపు తొలి అడుగు మానవుని స్వంత సంకల్పం నుంచే ప్రారంభమవుతుందా, లేక దేవుని కృపే ఆ ప్రారంభానికి కారణమా అన్నది.

పెలాజియనిజం మరియు సెమీపెలాజియనిజం రెండింటినీ ఒకటిగా పరిగణించకూడదు. పెలాజియనిజం జన్మపాపం, మానవుని పాపస్థితి గురించి బైబిలు బోధనను తిరస్కరించే దిశగా సాగింది. సెమీపెలాజియనిజం మాత్రం మానవుడు పాపం వల్ల ప్రభావితుడయ్యాడని, దేవుని కృప అవసరమని అంగీకరించినప్పటికీ, విశ్వాసం ప్రారంభంలో మానవ సంకల్పానికి ఒక స్వతంత్ర పాత్రను ఇచ్చింది.

లూథరన్ దృక్కోణం
లూథరన్ విశ్వాసం ప్రకారం, సహజ స్థితిలో ఉన్న పాపి తన స్వంత శక్తితో క్రీస్తును విశ్వసించలేడు లేదా తనను తాను ఆధ్యాత్మికంగా మార్చుకోలేడు. పరిశుద్ధాత్మ సువార్త ద్వారా మనిషిని విశ్వాసంలోకి నడిపిస్తాడు. ఇది మానవుడు దేవుని కృపకు సహకరించి రక్షణను సంపాదించుకుంటాడు అనే భావనకు భిన్నమైనది.

యోహాను 15:5: “నాకు వేరుగా ఉండి మీరు ఏమియు చేయలేరు.”
1 కొరింథీయులకు 2:14: సహజసిద్ధమైన మనిషి దేవుని ఆత్మ విషయాలను అంగీకరించలేడు.
ఎఫెసీయులకు 2:8–9: రక్షణ కృపవల్ల, విశ్వాసం ద్వారా లభిస్తుంది; అది మనుష్యుల క్రియల మూలంగా కలిగినది కాదు.

క్రీ.శ. 529లో జరిగిన రెండవ ఆరెంజ్ కౌన్సిల్ (Second Council of Orange) ఈ బోధనలోని ముఖ్యమైన అంశాలను తిరస్కరించింది. విశ్వాసం ప్రారంభం, దేవుని వైపు తిరగాలనే కోరిక, ఆధ్యాత్మికంగా మంచి చేయగల సామర్థ్యం—ఇవన్నీ దేవుని కృప మరియు పరిశుద్ధాత్మ కార్యంపై ఆధారపడతాయని ఆ కౌన్సిల్ ప్రకటించింది (ఫిలిప్పీయులకు 2:13; ఎఫెసీయులకు 2:8–9). ఇది ప్రాంతీయ కౌన్సిల్ అయినప్పటికీ, దాని నిర్ణయాలు పాశ్చాత్య క్రైస్తవ వేదాంత చరిత్రలో ముఖ్యమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి.

మూడు అధ్యాయాల వివాదం (Three Chapters Controversy) అనేది క్రీ.శ. ఆరవ శతాబ్దంలో క్రైస్తవ సంఘంలో ఏర్పడిన వేదాంతపరమైన వివాదం. ఇది ప్రధానంగా చాల్సెడన్ సమావేశం (క్రీ.శ. 451) తరువాత ఏర్పడిన విభేదాలను పరిష్కరించి, చాల్సెడన్ నిర్ణయాన్ని అంగీకరించని క్రైస్తవ సంఘాలతో తిరిగి ఐక్యత సాధించవచ్చా అనే ప్రశ్నకు సంబంధించినది. ముఖ్యంగా, కొంతమంది పూర్వ వేదాంత రచయితల రచనలను ఖండించడం ద్వారా ఈ ఐక్యతను సాధించవచ్చని తూర్పు రోమా చక్రవర్తి జస్టినియన్ భావించాడు.

“మూడు అధ్యాయాలు” అనే పేరు మూడు వేర్వేరు రచయితలు లేదా బోధనా సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన అంశాలను సూచిస్తుంది. అవి థియోడోర్ ఆఫ్ మోప్సుయెస్టియా రచనలు, నెస్టోరియస్‌ను సమర్థించినట్లు భావించబడిన థియోడొరెట్ ఆఫ్ సైరస్ రచనల్లోని కొన్ని భాగాలు, అలాగే ఎడెస్సాకు చెందిన ఇబాస్ రాసిన ఒక లేఖ. ఈ రచనలను కొందరు చాల్సెడన్‌కు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు నెస్టోరియస్ బోధనలకు అనుకూలమైనవిగా భావించారు. అయితే, ఈ రచయితలందరి బోధనలను ఒకే విధంగా అర్థం చేసుకోవడం చారిత్రకంగా సరైనది కాదు.

వివాదం ఎలా పరిష్కరించబడింది?
చక్రవర్తి జస్టినియన్ ఈ మూడు అంశాలను ఖండించడం ద్వారా చాల్సెడన్ సమావేశాన్ని అంగీకరించని క్రైస్తవులతో ఐక్యత సాధించవచ్చని ఆశించాడు. అయితే, చాల్సెడన్ సమావేశ నిర్ణయాన్ని సమర్థించిన కొందరు పాశ్చాత్య సంఘ నాయకులు ఈ చర్యను వ్యతిరేకించారు. వారి అభిప్రాయం ప్రకారం, చాల్సెడన్ సమావేశం గౌరవించిన కొంతమంది వేదాంతవేత్తల రచనలను తరువాత ఖండించడం ఆ సమావేశం యొక్క అధికారాన్ని బలహీనపరిచే ప్రమాదం ఉంది.

క్రీ.శ. 553లో జరిగిన రెండవ కాన్స్టాంటినోపుల్ సంఘ సమావేశం ఈ వివాదాన్ని పరిశీలించి, మూడు అధ్యాయాలుగా పిలువబడిన రచనలు మరియు బోధనలను ఖండించింది. పోప్ విజిలియస్ మొదట ఈ ఖండనను వ్యతిరేకించినప్పటికీ, తరువాత దానిని అంగీకరించాడు. అయినప్పటికీ, పాశ్చాత్య ప్రాంతాల్లోని కొన్ని సంఘాలు ఈ నిర్ణయాన్ని వెంటనే అంగీకరించలేదు. దీనివల్ల కొన్ని ప్రాంతాల్లో సంఘ విభేదాలు మరికొంతకాలం కొనసాగాయి.

మూడు అధ్యాయాల వివాదం కేవలం కొంతమంది వేదాంతవేత్తల రచనలను ఖండించాలా వద్దా అనే ప్రశ్న మాత్రమే కాదు. చాల్సెడన్ విశ్వాసాన్ని కాపాడుతూనే, దానిని అంగీకరించని క్రైస్తవులతో ఐక్యత ఎలా సాధించాలి అనే సమస్య కూడా ఇందులో ఉంది. ఈ వివాదం ద్వారా సిద్ధాంతపరమైన ఐక్యత, సంఘ సమావేశాల అధికారం, పోప్ మరియు చక్రవర్తి పాత్ర వంటి అంశాలు చర్చకు వచ్చాయి.

మూడు అధ్యాయాల వివాదం అనేది క్రీ.శ. 553లో రెండవ కాన్స్టాంటినోపుల్ సమావేశం పరిశీలించిన, ముగ్గురు పూర్వ వేదాంతవేత్తలకు సంబంధించిన రచనలను ఖండించడం ద్వారా చాల్సెడన్ వ్యతిరేక సంఘాలతో ఐక్యత సాధించాలనే ప్రయత్నం చుట్టూ ఏర్పడిన వివాదం.

జస్టినియన్ కాలపు వేదాంత వివాదాలు (Theological Controversies under Justinian): జస్టినియన్ చక్రవర్తి (క్రీ.శ. 527–565) పాలనాకాలంలో క్రైస్తవ సంఘంలో క్రీస్తు స్వభావాలు, త్రిత్వ సిద్ధాంతం, సంఘ ఐక్యత, సంఘ నాయకుల అధికారం వంటి విషయాలపై అనేక వేదాంత వివాదాలు కొనసాగాయి. ముఖ్యంగా క్రీ.శ. 451లో జరిగిన చాల్సెడన్ సమావేశం తరువాత, యేసుక్రీస్తు దైవస్వభావం మరియు మానవ స్వభావం గురించి భిన్నాభిప్రాయాలు కలిగిన సంఘాల మధ్య విభేదాలను పరిష్కరించడానికి జస్టినియన్ ప్రయత్నించాడు. చాల్సెడన్ సమావేశం క్రీస్తు ఒకే వ్యక్తిలో రెండు స్వభావాలు—పూర్తిగా దైవస్వభావం, పూర్తిగా మానవ స్వభావం—కలిగి ఉన్నాడని ప్రకటించింది. అయితే, ఈ నిర్ణయాన్ని అంగీకరించని ఈజిప్టు, సిరియా ప్రాంతాల క్రైస్తవులతో ఐక్యత సాధించడం కష్టంగా మారింది.

జస్టినియన్ కాలంలో ముఖ్యమైన వివాదం మూడు అధ్యాయాల వివాదం (Three Chapters Controversy). క్రీ.శ. 553లో జరిగిన రెండవ కాన్స్టాంటినోపుల్ సమావేశం థియోడోర్ ఆఫ్ మోప్సుయెస్టియా రచనలు, థియోడొరెట్ ఆఫ్ సైరస్ రచనల్లోని కొన్ని భాగాలు, ఎడెస్సాకు చెందిన ఇబాస్ రాసిన ఒక లేఖను ఖండించింది. ఈ రచనలు నెస్టోరియన్ భావాలకు అనుకూలంగా ఉన్నాయని కొందరు భావించారు. ఈ ఖండన ద్వారా చాల్సెడన్ సమావేశాన్ని అంగీకరించని సంఘాలతో ఐక్యత సాధించవచ్చని జస్టినియన్ ఆశించాడు. అయితే, పాశ్చాత్య సంఘాల్లోని కొందరు నాయకులు ఈ చర్యను వ్యతిరేకించారు. అందువల్ల సంఘ ఐక్యత కోసం చేసిన ప్రయత్నమే మరిన్ని విభేదాలకు కారణమైంది.

అలాగే, జస్టినియన్ కాలంలో మియాఫిసైట్ వివాదం కూడా కొనసాగింది. మియాఫిసైట్ క్రైస్తవులు క్రీస్తు పూర్తిగా దేవుడని, పూర్తిగా మనిషని విశ్వసించినప్పటికీ, ఆయనలోని దైవత్వం మరియు మానవత్వం యొక్క ఐక్యతను చాల్సెడన్ సమావేశం ఉపయోగించిన భాషకు భిన్నంగా వివరించారు. జస్టినియన్ ఈ సంఘాలతో ఐక్యత సాధించడానికి వివిధ ప్రయత్నాలు చేశాడు. అయితే, సిద్ధాంతపరమైన భేదాలు, ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలు, రాజకీయ విభేదాల కారణంగా పూర్తి ఐక్యత సాధ్యం కాలేదు.

జస్టినియన్ కాలపు వేదాంత వివాదాలు క్రీస్తు స్వభావాల గురించి మాత్రమే కాకుండా, సంఘ ఐక్యత, వేదాంత రచనల అధికారిక ఆమోదం, సంఘ సమావేశాల అధికారం, చక్రవర్తి మతపరమైన పాత్ర వంటి అంశాలకు కూడా సంబంధించినవి. ఈ కాలపు వివాదాలు తరువాతి క్రైస్తవ సంఘాల విభజనలపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపాయి.

ప్రాచీన మానికేయ సంప్రదాయాల ప్రభావం అంటే, క్రైస్తవ సంఘం ప్రారంభ శతాబ్దాలలో మానికేయవాదం (Manichaeism) అనే మత బోధన క్రైస్తవుల ఆలోచనలపై చూపిన ప్రభావం అని అర్థం.

మానికేయవాదాన్ని క్రీ.శ. మూడవ శతాబ్దంలో పర్షియాకు చెందిన మానీ (Mani) అనే వ్యక్తి ప్రారంభించాడు. ఈ బోధనలో ప్రపంచంలో మంచి, చెడు అనే రెండు శక్తులు పరస్పరం పోరాడుతున్నాయని చెప్పబడింది. వెలుగు మంచి శక్తికి, చీకటి చెడు శక్తికి ప్రతీకలుగా భావించబడ్డాయి. మానికేయవాదం ప్రకారం, ఆత్మ మంచిదని, భౌతిక శరీరం చెడుతో సంబంధం కలిగి ఉందని బోధించేవారు. ఇది క్రైస్తవ బైబిలు బోధనతో పూర్తిగా సరిపోలదు.

క్రైస్తవ విశ్వాసం ప్రకారం, దేవుడు సమస్త సృష్టికి సృష్టికర్త; ఆయన సృష్టి మంచిది (ఆదికాండము 1:31). చెడు దేవునితో సమానమైన మరో శాశ్వత శక్తి కాదు. పాపం ద్వారా ప్రపంచంలో చెడు ప్రవేశించింది. అలాగే, దేవుని కుమారుడైన యేసుక్రీస్తు నిజమైన మానవ శరీరాన్ని ధరించి మనుష్యుడయ్యాడు; ఆయన నిజమైన శరీరంతో మరణించి తిరిగి లేచాడు. కాబట్టి శరీరమే చెడు అని భావించే మానికేయ బోధన క్రైస్తవ అవతారము, శరీర పునరుత్థానము, సృష్టి గురించి బైబిలు బోధనలకు విరుద్ధంగా ఉంది.

ప్రారంభ క్రైస్తవ సంఘం ఈ బోధనలను పరిశీలించి, దేవుడు ఒక్కడే సృష్టికర్త అని, సృష్టి స్వతహాగా చెడ్డది కాదని, యేసుక్రీస్తు నిజమైన దేవుడూ నిజమైన మనుష్యుడూ అని బోధించింది. అయితే, ప్రతి భౌతిక వస్తువును చెడుగా భావించడం లేదా మంచి–చెడు మధ్య పోరాటాన్ని ప్రస్తావించడం మాత్రమే ఒక వ్యక్తిని మానికేయవాదిగా నిర్ధారించదు. దాని ప్రత్యేక బోధనలను పరిశీలించాలి.

ప్రాచీన మానికేయ సంప్రదాయాల ప్రభావం అంటే, మంచి–చెడు, ఆత్మ–శరీరం, సృష్టి, యేసుక్రీస్తు మానవత్వం వంటి విషయాలపై మానికేయవాదం క్రైస్తవ ఆలోచనలకు సవాలు విసిరిన ప్రభావం. క్రైస్తవ సంఘం బైబిలు బోధన ఆధారంగా ఈ అభిప్రాయాలను ఎదుర్కొంది.

క్రైస్తవ సంఘం స్పందన: మొదటిగా, సంఘం దేవుడే సమస్త సృష్టికి సృష్టికర్త అని, ఆయన సృష్టి మంచిదని బైబిలు ఆధారంగా బోధించింది (ఆదికాండము 1:31). చెడు అనేది దేవునితో సమానమైన మరో శాశ్వత శక్తి కాదని, అది దేవుని సృష్టికి సమానమైన స్వతంత్ర శక్తి కాదని వివరించింది. రెండవదిగా, యేసుక్రీస్తు నిజమైన మానవ శరీరాన్ని ధరించాడని, నిజంగా మరణించి తిరిగి లేచాడని సంఘం ప్రకటించింది. అందువల్ల శరీరాన్ని పూర్తిగా చెడుగా పరిగణించే బోధనను అంగీకరించలేదు. మూడవదిగా, సంఘ బోధకులు మానికేయ సిద్ధాంతాలను క్రైస్తవ విశ్వాసంతో పోల్చి, బైబిలు బోధనకు విరుద్ధమైన అంశాలను ఖండించారు.

అగస్టీను పాత్ర: హిప్పోకు చెందిన అగస్టీను (Augustine of Hippo) ఒకప్పుడు మానికేయవాదాన్ని అనుసరించాడు. తరువాత క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని స్వీకరించి, మానికేయ బోధనలను తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చెడు అనేది దేవునితో సమానమైన స్వతంత్ర శక్తి కాదని, అది మంచితనానికి కలిగే లోపం లేదా చెడిపోవడం అని ఆయన వివరించాడు. ఈ ఆలోచన క్రైస్తవులు చెడు స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.

మానికేయవాదం క్రైస్తవ సంఘానికి సృష్టి, చెడు, ఆత్మ–శరీరం, యేసుక్రీస్తు మానవత్వం వంటి అంశాలపై స్పష్టమైన బైబిలు బోధనను వివరించాల్సిన అవసరాన్ని కలిగించింది. సంఘం అపొస్తలుల బోధనను, లేఖనాలను ఆధారంగా చేసుకొని ఈ సిద్ధాంతాలకు స్పందించింది.

ఏడవ శతాబ్దం: క్రీస్తు చిత్తం, తూర్పు–పశ్చిమ సంబంధాలు (క్రీ.శ. 600–699)

మధ్యయుగ ప్రారంభంలో క్రైస్తవ సంఘ చరిత్రను ప్రభావితం చేసిన రెండు ముఖ్యమైన పరిణామాలు సంభవించాయి. మొదటిది, ఇస్లాం ఆవిర్భావం మరియు ముస్లిం సైన్యాల వేగవంతమైన విస్తరణ. రెండవది, పాశ్చాత్య క్రైస్తవ సంఘంలో రోమ్ బిషప్ అధికార ప్రభావం క్రమంగా పెరగడం.

ప్రాచీన క్రైస్తవ ప్రపంచంలో రోమ్, అలెగ్జాండ్రియా, అంతియొకయ, కాన్స్టాంటినోపుల్, జెరూసలేం అనే ఐదు ప్రధాన సంఘ కేంద్రాలు విశేష ప్రాధాన్యం కలిగివున్నాయి. ఏడవ శతాబ్దంలో ఇస్లామీయ పాలన విస్తరించడంతో, ఈ కేంద్రాలలో అనేకం ముస్లిం పాలకుల ఆధీనంలోకి వచ్చాయి. అయితే, ఆ ప్రాంతాల్లోని క్రైస్తవ సంఘాలన్నీ నాశనమైపోలేదు; అనేక సంఘాలు తమ విశ్వాస జీవితాన్ని కొనసాగించాయి. అయినప్పటికీ, రాజకీయ పరిస్థితుల్లో వచ్చిన మార్పులు క్రైస్తవ ప్రపంచంపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపాయి. ఈ పరిణామాల మధ్య, పాశ్చాత్య ఐరోపాలో రోమ్ బిషప్ ప్రభావం క్రమంగా పెరిగింది. అయితే, రోమ్ బిషప్ అధికార పెరుగుదలకు ఈ దండయాత్రలే ఏకైక కారణం కాదు; రాజకీయ, మతపరమైన, సామాజిక పరిణామాలు కూడా దానికి దోహదపడ్డాయి.

క్రీ.శ. 632లో మహమ్మద్ మరణించిన తరువాత, ఆయన అనుచరుల నాయకత్వంలో అరేబియా వెలుపలికి ముస్లిం సైన్యాల విస్తరణ వేగవంతమైంది. ఇస్లామీయ పాలన కింద అరేబియాలోని అనేక తెగలు ఏకీకృతమయ్యాయి. ఆ కాలంలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం, ససానియన్ పర్షియన్ సామ్రాజ్యం మధ్య జరిగిన దీర్ఘకాల యుద్ధాల వల్ల ఆ రెండు సామ్రాజ్యాలు బలహీనపడ్డాయి. ఈ పరిస్థితులను ముస్లిం సైన్యాలు తమ విస్తరణకు అనుకూలంగా ఉపయోగించుకున్నాయి.

క్రీ.శ. 636లో జరిగిన యర్ముక్ యుద్ధంలో ముస్లిం సైన్యాలు బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంపై నిర్ణయాత్మక విజయం సాధించాయి. తరువాతి సంవత్సరాల్లో సిరియా, పాలస్తీనా, జెరూసలేం, ఈజిప్టు, మెసొపొటేమియాలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలు ముస్లిం పాలనలోకి వచ్చాయి. ఈ ప్రాంతాల్లో క్రైస్తవులు గణనీయమైన సంఖ్యలో కొనసాగినప్పటికీ, వారి రాజకీయ ఆధిపత్యం తగ్గింది. కాలక్రమేణా కొన్ని ప్రాంతాల్లో క్రైస్తవ జనాభా తగ్గగా, మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో క్రైస్తవ సంఘాలు శతాబ్దాలపాటు నిలిచి ఉన్నాయి.

క్రీ.శ. 717–718లో ఉమయ్యద్ ఖలీఫతు సైన్యాలు కాన్స్టాంటినోపుల్‌ను ముట్టడించాయి. అయితే, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం ఆ దాడిని తట్టుకుని నిలబడింది. ఈ సంఘటన ఇస్లామీయ రాజకీయ, సైనిక విస్తరణకు ఒక ముఖ్యమైన పరిమితిని సూచించింది. ఈ పరిణామాలు క్రైస్తవ ప్రపంచపు రాజకీయ పటాన్ని మార్చివేసి, మధ్యయుగ క్రైస్తవ సంఘ చరిత్రపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావాన్ని చూపించాయి.

మోనోథెలిటిజం అనేది ఏడవ శతాబ్దంలో తలెత్తిన క్రిస్టోలాజికల్‌ (క్రీస్తును గురించిన) సిద్ధాంతం. ఈ బోధన ప్రకారం, యేసుక్రీస్తులో దైవిక, మానవ స్వభావాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆయనకు ఒకే చిత్తం (will) ఉందని వాదించారు. ఈ వివాదంలో క్రీస్తుకు దైవిక చిత్తం మాత్రమే ఉందని భావించే అభిప్రాయాలు ప్రధానంగా చర్చకు వచ్చాయి. అయితే, క్రీ.శ. 680–681లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో జరిగిన ఆరవ ఎక్యుమెనికల్‌ కౌన్సిల్‌ (మూడవ కాన్స్టాంటినోపుల్‌ కౌన్సిల్‌) ఈ బోధనను తిరస్కరించి, యేసుక్రీస్తులో రెండు చిత్తాలు ఉన్నాయని ప్రకటించింది: ఒకటి దైవిక చిత్తం, మరొకటి మానవ చిత్తం. ఈ రెండు చిత్తాలు పరస్పరం విరుద్ధంగా పనిచేయవు; క్రీస్తు యొక్క మానవ చిత్తం ఆయన దైవిక చిత్తానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేయలేదు.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: క్రీస్తు మనలాగే నిజమైన మానవ స్వభావాన్ని స్వీకరించాడు; అయినప్పటికీ పాపరహితుడిగా ఉన్నాడు (లూకా 22:42; హెబ్రీయులకు 4:15).

చిత్రాలపై వివాదం అనేది క్రైస్తవ సంఘ చరిత్రలో, ముఖ్యంగా ఏడవ మరియు ఎనిమిదవ శతాబ్దాల్లో తూర్పు రోమా సామ్రాజ్యంలో జరిగిన ముఖ్యమైన మతపరమైన వివాదం. యేసుక్రీస్తు, మరియ, ఇతర పరిశుద్ధుల చిత్రాలను లేదా ప్రతిమలను సంఘాల్లో ఉపయోగించడం సముచితమా అనే ప్రశ్నపై ఈ వివాదం ఏర్పడింది. చిత్రాలను వ్యతిరేకించినవారు వాటి ముందు ప్రార్థించడం, వాటికి వందనం చేయడం విగ్రహారాధనకు దారితీయవచ్చని భావించారు. దేవుడు చేసిన ఆజ్ఞలను, ముఖ్యంగా నిర్గమకాండము 20:4–5 లోని విగ్రహాల గురించి ఇచ్చిన హెచ్చరికను వారు ఆధారంగా చూపించారు. మరోవైపు, చిత్రాలను సమర్థించినవారు వాటిని దేవుళ్లుగా ఆరాధించడం తమ ఉద్దేశం కాదని, యేసుక్రీస్తు నిజంగా మానవుడై కనిపించిన సత్యాన్ని గుర్తుచేసుకోవడానికి, క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని బోధించడానికి అవి ఉపయోగపడతాయని వాదించారు. క్రీ.శ. 787లో జరిగిన రెండవ నైసియా మహాసభ చిత్రాలకు గౌరవ వందనం చేయవచ్చని, అయితే ఆరాధన దేవునికి మాత్రమే చెందాలని పేర్కొంది. ఈ నిర్ణయాన్ని అన్ని క్రైస్తవ సంప్రదాయాలూ ఒకే విధంగా అంగీకరించలేదు. తొమ్మిదవ శతాబ్దంలో ఈ వివాదం మళ్లీ ఉద్భవించి, క్రీ.శ. 843లో బైజాంటైన్ సంప్రదాయంలో చిత్రాల గౌరవం పునరుద్ధరించబడింది.ఈ వివాదం మనకు నేర్పే ముఖ్యమైన పాఠం ఏమిటంటే, ఆరాధనలో దేవుని వాక్యానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి; ఏ చిత్రం లేదా ప్రతిమ కూడా దేవుని స్థానాన్ని ఆక్రమించకూడదు.

ముఖ్యమైన విషయం: ఈ వివాదాన్ని త్రిత్వం లేదా క్రీస్తు స్వరూపంపై వచ్చిన వివాదాలతో సమానంగా పరిగణించకూడదు. లూథరన్ సంప్రదాయం చిత్రాలను బోధన కోసం ఉపయోగించడాన్ని అంగీకరించినప్పటికీ, వాటిని ఆరాధించడాన్ని సమర్థించదు (నిర్గమకాండము 20:4–5).

పశ్చిమ ఐరోపాలో మధ్యయుగాల కాలంలో రోమ్ బిషప్‌ అధికారం, ప్రభావం క్రమంగా పెరిగాయి. స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్, ఇంగ్లాండ్, ఇటలీ వంటి పశ్చిమ ఐరోపా దేశాలలోని క్రైస్తవ సంఘాలపై పోప్‌ గణనీయమైన మతపరమైన ప్రభావాన్ని సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా, పోప్‌ తన అధికారాన్ని క్రీస్తు నుండి పొందినదిగా పేర్కొంటూ, రాజుల అధికారంపై కూడా ఆధిపత్యం కలిగి ఉండాలని వాదించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.

అయితే, లూథరన్ వేదాంత దృక్కోణం ప్రకారం, సంఘ నాయకుల అధికారం క్రీస్తును సేవించడానికి, దేవుని వాక్యాన్ని బోధించడానికి ఉపయోగించబడాలి; బైబిలు బోధనకు విరుద్ధమైన సిద్ధాంతాలను స్థాపించడానికి కాదు. మధ్యయుగ రోమన్ కాథలిక్‌ సంఘంలో అభివృద్ధి చెందిన కొన్ని బోధనలను లూథరన్ సంస్కర్తలు లేఖనాలకు విరుద్ధమైనవిగా విమర్శించారు. వాటిలో ఒకటి ప్రాయశ్చిత్త శుద్ధీకరణ స్థలం (Purgatory) గురించిన బోధన. మరోటి, రక్షణలో విశ్వాసంతో పాటు మనుష్యుల సత్క్రియలకు కూడా సమర్థనలో పాత్ర ఉందనే భావన. వాటికీ జతగా దేవుని కృప తన ద్వారాను తాను నియమించిన బిషప్ లు మరియు ప్రీస్ట్ లు ద్వారానే కలుగునని నమ్ముటకు అతడు ప్రజలను నడిపించాడు. మధ్యయుగాల్లో బైబిలు చదవడం, దానిని స్థానిక భాషల్లోకి అనువదించడం, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచడం వంటి విషయాలపై వివిధ ప్రాంతాల్లో, వివిధ కాలాల్లో పరిమితులు విధించబడ్డాయి. బైబిలు అనువాదాలు, వాటి వినియోగం, మతాధికారుల అనుమతి వంటి అంశాలపై నియమాలు కాలానుగుణంగా మారాయి.

క్రీ.శ. 1054లో తూర్పు క్రైస్తవ సంఘం, పశ్చిమ రోమన్ సంఘం మధ్య విభేదాలు మరింత తీవ్రమయ్యాయి. ఈ సంఘటనను సాధారణంగా తూర్పు–పశ్చిమ మహా విభేదం (Great Schism) అని పిలుస్తారు. అయితే, ఈ విభజన ఒక్కసారిగా జరగలేదు; అనేక శతాబ్దాలుగా పెరుగుతూ వచ్చిన వేదాంతపరమైన, రాజకీయ, భాషాపరమైన, సంఘాధికార సంబంధమైన విభేదాల ఫలితంగా ఇది ఏర్పడింది.

ఈ విభేదాలకు ప్రధాన కారణాలలో ఒకటి రోమ్ పోప్ అధికారానికి సంబంధించిన ప్రశ్న. పశ్చిమ సంఘం పోప్‌కు సమస్త క్రైస్తవ సంఘంపై ఉన్నతాధికారం ఉందని వాదించగా, తూర్పు సంఘం రోమ్ బిషప్‌కు ప్రత్యేక గౌరవం ఉన్నప్పటికీ, ఇతర పితృసంఘాలపై సంపూర్ణ అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నాడనే వాదనను అంగీకరించలేదు. మరో ప్రధాన వివాదం నైసియన్ విశ్వాస ప్రమాణంలో “ఫిలియోక్‌” (Filioque) అనే పదాన్ని చేర్చడం గురించి. పశ్చిమ సంఘం పరిశుద్ధాత్ముడు తండ్రి నుండి మరియు కుమారుని నుండి బయలుదేరుచున్నాడని ప్రకటించగా, తూర్పు సంఘం ఈ పదాన్ని విశ్వాస ప్రమాణంలో ఏకపక్షంగా చేర్చడాన్ని వ్యతిరేకించింది.

అలాగే, పులియని రొట్టెను ప్రభుభోజనంలో ఉపయోగించడం, ఉపవాస ఆచారాలు, పూజారుల వివాహం మరియు బ్రహ్మచర్యం వంటి ఆచార సంబంధమైన విషయాల్లోనూ విభేదాలు ఉన్నాయి. తూర్పు సంఘంలో వివాహిత పురుషులు పూజారులుగా నియమించబడవచ్చు; అయితే రోమన్ కాథలిక్ లాటిన్ సంప్రదాయంలో పూజారులకు సాధారణంగా బ్రహ్మచర్యం అవసరమైంది.

క్రీ.శ. 1054లో పోప్ లియో IX పంపిన ప్రతినిధులు, కాన్స్టాంటినోపుల్ ప్రధాన బిషప్ మైఖేల్ సెరులారియస్‌తో వివాదంలో పడ్డారు. ఇరుపక్షాలూ పరస్పరం బహిష్కరణ ప్రకటనలు జారీ చేశాయి. ఈ సంఘటన తూర్పు, పశ్చిమ సంఘాల మధ్య విభజనకు ముఖ్యమైన మైలురాయిగా నిలిచింది. అయితే, విభజన తరువాతి శతాబ్దాల్లో మరింత లోతుగా స్థిరపడింది. దాని ఫలితంగా పశ్చిమంలో రోమన్ కాథలిక్ సంఘం, తూర్పులో తూర్పు ఆర్థడాక్స్ సంఘం అనే రెండు ప్రధాన సంప్రదాయాలు వేర్వేరుగా కొనసాగాయి.

క్రీ.శ. 1071లో తూర్పు అనటోలియాలో జరిగిన మాంజికెర్ట్ యుద్ధంలో, సుల్తాన్ అల్‌ప్ అర్సలాన్ నాయకత్వంలోని సెల్జుక్ టర్కులు బైజాంటైన్ సైన్యాన్ని ఓడించారు. ఈ ఓటమి బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యాన్ని తీవ్రంగా బలహీనపరిచింది. అయితే, ఆసియా మైనర్‌పై వారి నియంత్రణ వెంటనే పూర్తిగా అంతరించిపోలేదు; అంతర్గత రాజకీయ కలహాలు, తదుపరి సైనిక పరాజయాలు, టర్కిక్ తెగల వలసలు మరియు స్థిరనివాసాల కారణంగా ఆ ప్రాంతంలో బైజాంటైన్ అధికారం క్రమంగా తగ్గింది. కాలక్రమేణా, ఆసియా మైనర్‌లోని విస్తారమైన ప్రాంతాలు టర్కిక్ ముస్లిం పాలకుల ఆధీనంలోకి వచ్చాయి.

క్రీ.శ. 1075లో పోప్‌ గ్రెగరీ VII తన Dictatus Papae అనే పత్రంలో పోప్‌ అధికారానికి సంబంధించిన బలమైన వాదనలను ప్రతిపాదించాడు. క్రీ.శ. 1077లో పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి హెన్రీ IV, పోప్‌ గ్రెగరీ VII మధ్య తీవ్రమైన వివాదం ఏర్పడింది. ఈ సంఘటనలు సంఘాధికారం, రాజ్యాధికారం మధ్య ఉన్న ఘర్షణలను స్పష్టంగా చూపించాయి.

కాథారిజం అనేది మధ్యయుగ ఐరోపాలో, ముఖ్యంగా 12వ మరియు 13వ శతాబ్దాల్లో ఫ్రాన్స్‌లోని దక్షిణ ప్రాంతాల్లో విస్తరించిన ఒక మత ఉద్యమం. కాథారులు ఆత్మ, శరీరం, మంచి, చెడు వంటి విషయాల గురించి బోధించారు. వారి బోధనల్లో ద్వైతవాదం (Dualism) ముఖ్యమైనది. అంటే, ఆధ్యాత్మికమైన మంచి లోకానికి, భౌతికమైన చెడు లోకానికి మధ్య తీవ్రమైన వ్యత్యాసం ఉందని వారు భావించారు. అనేక కాథార్ సమూహాలు ఆధ్యాత్మిక లోకాన్ని మంచి దేవునితో, భౌతిక ప్రపంచాన్ని చెడు శక్తితో సంబంధపరిచాయి. అందువల్ల, భౌతిక శరీరాన్ని, లోకసంబంధమైన జీవితాన్ని తక్కువగా చూసే ధోరణి వారిలో కనిపించింది. అయితే, కాథారుల బోధనలు అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా ఉండేవి కావు.

కాథారులు సాధారణంగా రోమన్ కాథలిక్ సంఘం బోధనలను, ఆచారాలను తీవ్రంగా విమర్శించారు. వివాహం, మాంసాహారం, సంపద, శరీరసంబంధమైన కోరికల విషయంలో వారిలో కఠినమైన నియమాలు పాటించిన సమూహాలు ఉన్నాయి. వారిలో పర్ఫెక్ట్స్ (Perfects) అని పిలువబడే కొంతమంది కఠినమైన త్యాగజీవితాన్ని అనుసరించారు. కాథారులు తమకు ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక శుద్ధీకరణ ఆచారాన్ని (consolamentum) ముఖ్యంగా భావించారు. సంప్రదాయ క్రైస్తవ బోధనలోని బాప్తిస్మం, ప్రభురాత్రి భోజనం వంటి సంస్కారాలను వారు సాధారణంగా అంగీకరించలేదు లేదా వాటికి భిన్నమైన అర్థాలు ఇచ్చారు.

క్రీస్తు స్వభావం, సృష్టి, రక్షణ గురించి కూడా కాథారుల బోధనలు సంప్రదాయ క్రైస్తవ విశ్వాసానికి భిన్నంగా ఉన్నాయి. అనేక కాథార్ సమూహాలు యేసుక్రీస్తు నిజమైన మానవ శరీరాన్ని ధరించాడనే బోధనను అంగీకరించలేదు లేదా ఆయన మానవత్వాన్ని భిన్నంగా అర్థం చేసుకున్నాయి. ఇది డొసెటిజంతో కొన్ని పోలికలు కలిగి ఉంది. వారు రక్షణను ఆధ్యాత్మిక విముక్తితో సంబంధపరిచారు; అయితే, వారి విశ్వాసాలన్నీ ఒకే విధంగా ఉండేవని చెప్పలేం.

సంప్రదాయ క్రైస్తవ వేదాంత దృక్కోణంలో, కాథారిజంలోని ద్వైతవాదం బైబిలు బోధనకు విరుద్ధమైనది. బైబిలు ప్రకారం, దేవుడు సృష్టించిన సమస్తమూ ఆరంభంలో మంచిగా ఉండేది (ఆదికాండము 1:31); చెడు దేవునితో సమానమైన శాశ్వత శక్తి కాదు. అలాగే, యేసుక్రీస్తు నిజమైన మానవుడై, మన పాపాల కోసం నిజంగా మరణించి, మృతులలోనుండి లేచాడు (యోహాను 1:14; 1 కొరింథీయులకు 15:3–4). కాబట్టి, కాథారిజం చరిత్రను అధ్యయనం చేయడం ద్వారా క్రైస్తవులు సృష్టి, క్రీస్తు స్వభావం, రక్షణ గురించి బైబిలు ఏమి బోధిస్తుందో స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

సంఘం ఎలా ఎదుర్కొంది? కాథలిక్ చర్చి బోధకులను పంపింది, చర్చలు జరిపింది, తరువాత సైనిక చర్యలు, విచారణలు, శిక్షలతో కూడిన అణచివేత కూడా జరిగింది. ఈ చారిత్రక చర్యలన్నీ సువార్తను బోధించడం అనే శాంతియుత మార్గంతో సమానం కావు.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: దేవుడు సృష్టించిన ప్రపంచం మంచిదే (ఆదికాండము 1:31); క్రీస్తు నిజమైన శరీరంతో మన రక్షణ కోసం వచ్చాడు.

క్రీ.శ. 1302లో పోప్‌ బోనిఫేస్ VIII తన Unam Sanctam అనే పత్రంలో పోప్‌ అధికారంపై అత్యంత బలమైన వాదన చేశాడు. ఈ పరిణామాలు పోప్‌ అధికార పరిధి ఎంతవరకు ఉండాలి అనే ప్రశ్నను మరింత తీవ్రం చేశాయి.

చివరకు, క్రీ.శ. 1453లో ఒట్టోమన్ టర్కులు కాన్స్టాంటినోపుల్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడంతో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం అంతమైంది. నేడు టర్కీలో ముస్లింలే అత్యధిక జనాభాగా ఉన్నారు; క్రైస్తవులు చాలా చిన్న మైనారిటీగా మిగిలారు. అయితే, టర్కీలోని క్రైస్తవ సమాజాలు పూర్తిగా అంతరించిపోలేదు; అక్కడ ఇప్పటికీ వివిధ క్రైస్తవ సంప్రదాయాలకు చెందిన సంఘాలు ఉన్నాయి.

క్రీ.శ. 1309 నుండి 1377 వరకు అనేక మంది పోప్‌లు రోమ్‌లో కాకుండా ఫ్రాన్స్‌లోని అవిగ్నాన్‌ నగరంలో నివసించారు. ఈ కాలాన్ని సాధారణంగా Avignon Papacy అంటారు. పోప్‌ పదవి ఫ్రెంచ్ రాజకీయ ప్రభావానికి లోనైందనే భావన అనేకమందిలో ఏర్పడింది.

క్రీ.శ. 1378లో రోమ్‌లో ఒక పోప్‌, తరువాత అవిగ్నాన్‌తో సంబంధం ఉన్న మరో పోప్‌ ఎన్నిక కావడంతో పాశ్చాత్య మహా విభేదం (Western Schism) ప్రారంభమైంది. కొంతకాలం పోటీ పోప్‌లు తామే చట్టబద్ధమైన పోప్‌లమని ప్రకటించుకున్నారు. ఇది కాథలిక్ చర్చిలో 20 సెప్టెంబర్ క్రీ.శ. 1378 నుండి 11 నవంబర్ క్రీ.శ. 1417 వరకు కొనసాగింది. ఈ విభజన దాదాపు 40 సంవత్సరాలు కొనసాగింది.

ఈ సంఘటనలు ప్రజల్లో సంఘ నాయకత్వం గురించి ప్రశ్నలను రేకెత్తించాయి. ఒకవేళ పోప్‌ ఎవరో నిర్ణయించడంలోనే సంఘంలో తీవ్ర విభేదాలు ఉంటే, విశ్వాసులు తమ విశ్వాసానికి అంతిమ ప్రమాణంగా దేనిని ఆశ్రయించాలి? ఈ విభేదం క్రీ.శ. 1417లో కాన్స్టాన్స్ కౌన్సిల్‌ కాలంలో పరిష్కారమైంది. క్రీ.శ. 1417లో ఈ సమస్య పరిష్కరించబడే సమయానికి, ప్రత్యర్థి పోప్‌లు పాపల్ కార్యాలయం యొక్క ప్రతిష్టను గణనీయంగా దెబ్బతీశారు.

మధ్యయుగాల్లో సంఘంలోని అనేక మంది మతాధికారులు నిజాయితీగా సేవచేసి, విద్య, వైద్యం, పేదల సంరక్షణలో కీలక పాత్ర పోషించారు. అదే సమయంలో, కొన్ని ప్రాంతాల్లో మతపరమైన పదవుల కొనుగోలు, బంధుప్రీతి, ఆర్థిక దుర్వినియోగం, మతాధికారుల విలాసవంతమైన జీవితం వంటి సమస్యలు కనిపించాయి.

మతపరమైన పదవులను డబ్బుతో సంపాదించడాన్ని Simony అంటారు. ఒకే వ్యక్తి అనేక సంఘ పదవులు చేపట్టడం, పదవులకు తగిన సేవ చేయకపోవడం వంటి సమస్యలూ సంస్కరణల అవసరాన్ని పెంచాయి.

అయితే, మతోద్ధరణకు కారణం సంఘంలో నైతిక అవినీతి మాత్రమే కాదు. క్రైస్తవ విశ్వాసంలోని ప్రాథమిక బోధనలు—పాపక్షమాపణ, దేవుని కృప, విశ్వాసం, సత్క్రియలు, సంఘాధికారం—ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి అనే వేదాంతపరమైన ప్రశ్నలూ కేంద్ర స్థానంలో ఉన్నాయి.

మధ్యయుగ క్రైస్తవ ప్రపంచంలో ప్రజలు తమ పాపాల గురించి, మరణానంతర స్థితి గురించి, దేవుని తీర్పు గురించి తీవ్రంగా ఆలోచించేవారు. పాపక్షమాపణ పొందడానికి పశ్చాత్తాపం, పాపస్వీకారం, పూజారి ద్వారా పాపవిమోచనం, ప్రాయశ్చిత్త కార్యాలు వంటి సంఘపరమైన ప్రక్రియలకు ప్రాధాన్యం ఉండేది.

రోమన్ కాథలిక్ బోధనలో Purgatory (ప్రాయశ్చిత్త శుద్ధీకరణ స్థలం) అనేది దేవుని కృపలో మరణించినప్పటికీ, ఇంకా శుద్ధీకరణ అవసరమున్నవారి మరణానంతర స్థితిగా వివరించబడుతుంది. దానికి సంబంధించిన బోధన, పాపాల తాత్కాలిక శిక్షల నుండి విముక్తి, మృతుల కొరకు ప్రార్థనలు వంటి ఆచారాలు మధ్యయుగాల్లో ముఖ్యమైనవిగా మారాయి.

మతోద్ధరణ ప్రారంభానికి తక్షణ కారణమైన వివాదం ఇండల్జెన్సుల (Indulgences) చుట్టూ ఏర్పడింది. క్రైస్తవ సంఘ చరిత్రలో ఇండల్జెన్సుల (Indulgences) ఆచారం పశ్చిమ రోమన్ కాథలిక్ సంఘంలో క్రమంగా అభివృద్ధి చెందింది. దీని మూలాలు ప్రారంభ శతాబ్దాల్లో పాపం చేసినవారికి విధించే సంఘ క్రమశిక్షణ, పశ్చాత్తాప ఆచారాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. అయితే, 11వ మరియు 12వ శతాబ్దాల్లో ఇండల్జెన్సుల ఆచారం మరింత స్పష్టంగా అభివృద్ధి చెందింది. ముఖ్యంగా, క్రూసేడ్ల (Crusades) కాలంలో వాటికి ప్రాధాన్యత పెరిగింది. 12వ, 13వ శతాబ్దాల్లో ఈ బోధన మరింత విస్తరించి, మధ్యయుగ పశ్చిమ సంఘంలో ఒక వ్యవస్థగా మారింది.

ఇండల్జెన్స్ అనేది రోమన్ కాథలిక్ బోధనలో పాపక్షమాపణ పొందిన తరువాత మిగిలి ఉంటాయని భావించే తాత్కాలిక శిక్షల ఉపశమనానికి సంబంధించినది. కాబట్టి, దీనిని పాపాన్ని డబ్బుతో కొనడం అని మాత్రమే నిర్వచించడం చారిత్రకంగా పూర్తికాదు. అయితే, కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇండల్జెన్సుల ప్రచారం, విక్రయం ప్రజలకు డబ్బు చెల్లిస్తే పాపక్షమాపణ లేదా మరణానంతర విముక్తి లభిస్తుందనే భావన కలిగించే విధంగా సాగింది.

సంఘం ఎలా ఎదుర్కొంది? లూథర్ 1517లో ఈ ప్రచారాన్ని ప్రశ్నిస్తూ 95 సిద్ధాంత ప్రతిపాదనలను రూపొందించాడు. మొదట వివాదం పాపక్షమాపణ పత్రాలపై కేంద్రీకృతమైనప్పటికీ, తరువాత పశ్చాత్తాపం, పోప్ అధికారం, విశ్వాసం, కృప, లేఖనాల అధికారం వంటి అంశాలకు విస్తరించింది.

ముఖ్యమైన లూథరన్ సత్యం: పాపక్షమాపణ దేవుని వరం; దానిని డబ్బుతో కొనలేము. పాపి క్రీస్తు నిమిత్తం, కృపచేత, విశ్వాసం ద్వారా నీతిమంతుడిగా తీర్చబడతాడు (రోమా 3:21–28).

లూథర్‌కు ముందు కూడా సంఘంలో సంస్కరణ అవసరమని పలువురు వాదించారు. అందువల్ల మతోద్ధరణను ఒక్క వ్యక్తి అకస్మాత్తుగా ప్రారంభించిన ఉద్యమంగా చూడకూడదు.

ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన వేదాంతవేత్త వైక్లిఫ్, సంఘంలోని దుర్వినియోగాలను విమర్శించాడు. పోప్‌ లేదా ఇతర మానవ అధికారుల వాదనలకన్నా దేవుని వాక్యానికి ప్రాధాన్యం ఉండాలని బోధించాడు. బైబిలును సాధారణ ప్రజలకు అర్థమయ్యే భాషలో అందుబాటులోకి తీసుకురావాలనే ప్రయత్నాలకు కూడా అతని ఉద్యమం సంబంధించింది.

వైక్లిఫ్ ఆలోచనలు అతని అనుచరుల ద్వారా వ్యాపించాయి. అతని కొన్ని బోధనలు తరువాతి సంస్కర్తల ప్రశ్నలకు పూర్వభూమికగా నిలిచాయి.

బోహీమియాకు చెందిన జాన్ హస్, వైక్లిఫ్ రచనల ప్రభావంతో సంఘంలోని దుర్వినియోగాలను విమర్శించాడు. బైబిలు బోధనకు విరుద్ధంగా ఉన్న సంఘాచారాలను సరిచేయాలని కోరాడు. అతని బోధనలపై వివాదం తీవ్రమవడంతో, క్రీ.శ. 1415లో కాన్స్టాన్స్ కౌన్సిల్ అతన్ని దోషిగా నిర్ధారించి మరణశిక్ష విధించింది.

హస్ మరణం తరువాత కూడా అతని అనుచరుల ఉద్యమం కొనసాగింది. ఒక శతాబ్దం తరువాత లూథర్ సంఘాధికారంతో ఘర్షణకు దిగినప్పుడు, హస్ సంఘటనలు మళ్లీ చర్చకు వచ్చాయి. లూథర్ తరువాత హస్‌కు సంబంధించిన కొన్ని అభిప్రాయాలు సరైనవని అంగీకరించడం, సంఘ సంప్రదాయాలన్నిటినీ బైబిలు వెలుగులో పరిశీలించాల్సిన అవసరాన్ని మరింత స్పష్టం చేసింది.

14వ శతాబ్దం నుండి యూరోపులో పునరుజ్జీవనోద్యమం అభివృద్ధి చెందింది. ప్రాచీన గ్రీకు, రోమన్ సాహిత్యం, భాషలు, తత్వశాస్త్రం పట్ల ఆసక్తి పెరిగింది. విద్య, పరిశోధన, భాషా అధ్యయనం విస్తరించాయి.

ఈ మార్పులు క్రైస్తవ సంఘాన్ని కూడా ప్రభావితం చేశాయి. పండితులు ప్రాచీన గ్రంథాలను వాటి అసలు భాషల్లో చదవడం, పాత అనువాదాలను పరిశీలించడం, బైబిలు వచనాలను మరింత జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేయడం ప్రారంభించారు.

క్రైస్తవ మానవతావాదులు బైబిలు మూలభాషలను, ప్రాచీన క్రైస్తవ రచనలను అధ్యయనం చేయడానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. Ad fontes అనే లాటిన్ పదబంధానికి “మూలాలవద్దకు తిరిగి వెళ్లడం” అని అర్థం.

ఎరాస్మస్ (Desiderius Erasmus) వంటి పండితులు గ్రీకు కొత్త నిబంధన పాఠాన్ని ప్రచురించి, బైబిలు అధ్యయనానికి కొత్త అవకాశాలను కల్పించారు. ఈ పండితులందరూ ప్రొటెస్టంట్ సంస్కర్తలు కాకపోయినా, వారి పరిశోధనా విధానాలు బైబిలు బోధనలను తిరిగి పరిశీలించడానికి సహాయపడ్డాయి.

15వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో యోహానెస్ గూటెన్‌బర్గ్ అభివృద్ధి చేసిన చలన అక్షర ముద్రణా సాంకేతికత పుస్తకాల ప్రచురణను వేగవంతం చేసింది. గతంలో చేతితో ప్రతులు తయారు చేయాల్సి వచ్చేది; ఇప్పుడు ఒక రచనను అనేక ప్రతులుగా తక్కువ సమయంలో ప్రచురించగలిగారు.

దీని వల్ల:
బైబిలు, వేదాంత గ్రంథాలు మరింత విస్తృతంగా అందుబాటులోకి వచ్చాయి.
లూథర్ రచనలు జర్మనీలోని అనేక ప్రాంతాలకు త్వరగా వ్యాపించాయి.
మతోద్ధరణకు మద్దతు తెలిపే వారూ, దానిని వ్యతిరేకించే వారూ తమ అభిప్రాయాలను ప్రచురించగలిగారు.
మతపరమైన చర్చలు విశ్వవిద్యాలయాలు, మఠాలు దాటి సామాన్య ప్రజల మధ్యకూ చేరాయి.

ముద్రణా యంత్రం మతోద్ధరణకు ఒక్కటే కారణం కాదు; అయితే ఉద్యమం విస్తరించడానికి అది అత్యంత ప్రభావవంతమైన సాధనంగా నిలిచింది.

ప్రొటెస్టంట్ సంస్కరణ
మార్టిన్ లూథర్ (1483–1546) జర్మన్ వేదాంతవేత్త, పాస్టర్, విశ్వవిద్యాలయ ఉపాధ్యాయుడు, లూథరన్ మతోద్ధరణకు ప్రధాన నాయకుడు. లూథర్ జర్మనీలోని ఐస్లెబెన్‌లో జన్మించాడు. మొదట న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించినప్పటికీ, 1505లో ఒక తీవ్రమైన ఉరుముల తుఫాను అనుభవం తరువాత సన్యాస జీవితంలోకి ప్రవేశించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అనంతరం ఆయన అగస్టీనియన్ సన్యాసిగా మారి, 1507లో పూజారిగా అభిషేకించబడ్డాడు; తరువాత విట్టెన్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో వేదాంతాన్ని బోధించాడు.

లూథర్ జీవితంలో అత్యంత లోతైన ప్రశ్న: “పాపియైన నేను నీతిమంతుడైన దేవుని ఎదుట ఎలా నిలబడగలను?” ఆయన దేవుని పరిశుద్ధతను, తన పాపాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించాడు. దేవుని నీతి గురించి చదివినప్పుడు, మొదట దానిని పాపులను శిక్షించే దేవుని న్యాయంగా అర్థం చేసుకున్నాడు. తన పాపాల నుండి విముక్తి పొందడానికి తాను ఇంకా ఏమి చేయాలి అనే ఆందోళనలో ఉండేవాడు.

కానీ రోమీయులకు రాసిన పత్రికను లోతుగా అధ్యయనం చేస్తున్నప్పుడు, సువార్తలో దేవుని నీతి క్రీస్తు ద్వారా విశ్వాసులకు అనుగ్రహించబడుతుందనే సత్యాన్ని మరింత స్పష్టంగా గ్రహించాడు. ముఖ్యంగా రోమీయులకు 1:16–17, రోమీయులకు 3:21–28 వచనాలు అతని వేదాంత ఆలోచనలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.

లూథరన్ బోధనలో, సమర్థన (Justification) అంటే దేవుడు పాపిని క్రీస్తు నీతిని బట్టి నీతిమంతునిగా తీర్చడం. ఇది మన సత్క్రియల ద్వారా సంపాదించుకునే బహుమతి కాదు; దేవుని కృపవలన విశ్వాసం ద్వారా పొందే వరం.

మధ్యయుగ పాశ్చాత్య చర్చిలో కొన్ని బోధనలు, ఆచారాలు, అధికార దుర్వినియోగాలు సంస్కరణ అవసరాన్ని పెంచాయి. ముఖ్యంగా, పాపానికి సంబంధించిన తాత్కాలిక శిక్షల మినహాయింపుగా చర్చి ప్రకటించిన Indulgences పత్రాల ప్రచారంలో కొన్ని చోట్ల తీవ్రమైన దుర్వినియోగాలు జరిగాయి. కొంతమంది ప్రజలకు డబ్బు చెల్లించడం ద్వారా పాపక్షమాపణ పొందవచ్చనే అపోహ కలిగింది.

క్రీ.శ. 1517 అక్టోబరు 31న లూథర్ ఇండల్జెన్సుల శక్తి, ప్రభావం గురించి చర్చించడానికి 95 సిద్ధాంత ప్రతిపాదనలను రూపొందించి, చర్చి అధికారులకు పంపాడు. వాటిని విట్టెన్‌బర్గ్ కోట చర్చి తలుపుకు మేకులతో కొట్టాడనే ప్రసిద్ధ కథనం ఉంది. ఈ సంఘటన ప్రొటెస్టంట్ సంస్కరణ చరిత్రలో కీలక మైలురాయిగా నిలిచింది. అయితే, సంస్కరణకు దారితీసిన ఆలోచనలు, చర్చిలో మార్పుల కోసం జరిగిన ప్రయత్నాలు అంతకుముందే ప్రారంభమయ్యాయి. లూథర్ ఆలోచనలు తరువాతి సంవత్సరాల్లో మరింత అభివృద్ధి చెందాయి; అవి పాపక్షమాపణ పత్రాల వివాదాన్ని దాటి, దేవుని ఎదుట పాపి నీతిమంతుడిగా తీర్చబడే విధానం, పోప్ అధికారం, చర్చి బోధనలు, లేఖనాల అధికారం వంటి ప్రాథమిక అంశాలను స్పృశించాయి.

లూథర్ బోధనలో ప్రధానమైన సత్యం ఏమిటంటే, పాపి తన సత్క్రియల వల్లనో, డబ్బు చెల్లించడం వల్లనో దేవుని ఎదుట నీతిమంతుడిగా తీర్చబడడు. యేసుక్రీస్తు చేసిన కార్యం ఆధారంగా, దేవుని కృపవల్ల, విశ్వాసం ద్వారా పాపి నీతిమంతుడిగా తీర్చబడతాడు (రోమా 3:21–28; ఎఫెసీయులకు 2:8–10). మంచి క్రియలు రక్షణను సంపాదించుకునే మార్గం కావు; అవి విశ్వాసం ద్వారా లభించిన రక్షణకు ఫలితాలు.

లూథర్ చర్చి, పాస్టర్లు లేదా క్రైస్తవ సమాజం అవసరం లేదని బోధించలేదు. బదులుగా, పోప్‌తో సహా చర్చి అధికారుల బోధనలు కూడా దేవుని వాక్యమైన లేఖనాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని నొక్కిచెప్పాడు. చర్చి సంప్రదాయాలు లేదా మానవ అధికారాలు దేవుని వాక్యానికి విరుద్ధంగా నిలవకూడదు.

లూథర్ ఉద్ధేశ్యం, సంఘం నుండి విడిపోవడం కాదు; ఇండల్జెన్సుల బోధన, ప్రచారాన్ని పరిశీలించి చర్చకు తీసుకురావడం. కానీ అతని ప్రతిపాదనలు ముద్రణ ద్వారా వేగంగా వ్యాపించాయి. వివాదం విస్తరించడంతో, అది కేవలం ఇండల్జెన్సుల సమస్యగా మిగలకుండా పోప్‌ అధికారం, సంఘ సంప్రదాయం, బైబిలు అధికారం, పాపి సమర్థన వంటి ప్రధాన వేదాంత అంశాలకు విస్తరించింది. లూథర్ మరియు రోమ్ మధ్య వివాదం తీవ్రతరం అయ్యింది.

క్రీ.శ. 1518లో లూథర్ తన బోధనలను వివరిస్తూ, సంఘాధికారులతో చర్చల్లో పాల్గొన్నాడు. 1519లో లైప్జిగ్ చర్చలలో యోహాన్ ఎక్‌తో జరిగిన వాదోపవాదం పోప్‌ అధికారం, కౌన్సిళ్ల నిర్ణయాలు, జాన్ హస్ బోధనలు వంటి అంశాలపై విభేదాలను మరింత స్పష్టంచేసింది.

1520లో లూథర్ మూడు ముఖ్యమైన రచనలు ప్రచురించాడు:

• Address to the Christian Nobility of the German Nation — జర్మన్ క్రైస్తవ పాలకులు సంఘ సంస్కరణలో బాధ్యత వహించాలని పిలుపు.
• The Babylonian Captivity of the Church — సంఘంలోని కొన్ని ఆచారాలు, సక్రమెంట్లపై విమర్శ.
• The Freedom of a Christian — విశ్వాసం, క్రైస్తవ స్వేచ్ఛ, ప్రేమతో చేసే సేవ గురించి వివరణ.

1520 చివరలో పోప్‌ లియో X లూథర్ బోధనలను ఉపసంహరించుకోవాలని ఆదేశిస్తూ హెచ్చరిక పత్రం జారీ చేశాడు. లూథర్ దానిని బహిరంగంగా దహనం చేశాడు. 1521 జనవరి 3న అతడు సంఘం నుండి బహిష్కరించబడ్డాడు.

1521లో వార్మ్స్ సభ (Diet of Worms).క్రీ.శ. 1521లో పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి చార్లెస్ V సమక్షంలో వార్మ్స్ సభకు లూథర్ హాజరయ్యాడు. తన రచనలను ఉపసంహరించుకోవాలని అతనిని కోరారు. కానీ బైబిలు ఆధారాలతో తనకు తప్పు నిరూపించబడనంత వరకు, తన బోధనలను ఉపసంహరించుకోలేనని లూథర్ స్పష్టం చేశాడు.

ఈ సంఘటనలోని ముఖ్యమైన అంశం వ్యక్తిగత అభిప్రాయాన్ని బైబిలు కంటే పైగా ఉంచడం కాదు. తన మనస్సాక్షి దేవుని వాక్యానికి బంధింపబడి ఉండాలని లూథర్ వాదించాడు. క్రైస్తవుడు మానవ అధికారాన్ని గౌరవించినప్పటికీ, దేవుని వాక్యానికి విరుద్ధంగా దానికి విధేయుడవలసిన అవసరం లేదని అతని వైఖరి సూచించింది.

తరువాత లూథర్‌ను చట్టవిరుద్ధుడిగా ప్రకటించారు. అతనికి రక్షణ కల్పించిన సాక్సనీ పాలకుడు ఫ్రెడరిక్ ది వైజ్ ఆధ్వర్యంలో అతడు వార్ట్‌బర్గ్ కోటలో ఆశ్రయం పొందాడు. అక్కడ 1522లో కొత్త నిబంధనను జర్మన్ భాషలోకి అనువదించి ప్రచురించడానికి కీలకమైన పని చేశాడు.

మతోద్ధరణలో ప్రధానమైన వేదాంత సూత్రాలు: లూథర్ బోధనలను తరువాతి లూథరన్ సంప్రదాయం సాధారణంగా నాలుగు ప్రధాన సూత్రాలతో సంగ్రహిస్తుంది:

1. Sola Scriptura — లేఖనము మాత్రమే. విశ్వాసం, బోధనలకు అంతిమ ప్రమాణం దేవుని వాక్యమే (2 తిమోతికి 3:16–17).

2. Sola Gratia — కృపవలన మాత్రమే. రక్షణ దేవుని అనర్హమైన కృపవలన లభిస్తుంది; మనం దానిని సంపాదించలేము (ఎఫెసీయులకు 2:8–9).

3. Sola Fide — విశ్వాసం ద్వారా మాత్రమే. పాపి తన క్రియల ఆధారంగా కాకుండా, క్రీస్తుపై విశ్వాసం ద్వారా దేవుని ఎదుట నీతిమంతునిగా తీర్చబడతాడు (రోమీయులకు 3:28).

4. Solus Christus — క్రీస్తు మాత్రమే. మన రక్షణకు ఆధారం యేసుక్రీస్తు చేసిన కార్యమే; ఆయన మరణం, పునరుత్థానం మన నిరీక్షణ (అపొస్తలుల కార్యములు 4:12).

ఈ సూత్రాలు సత్క్రియలు అవసరం లేవని బోధించవు. బదులుగా, సత్క్రియలు రక్షణను సంపాదించవని, నిజమైన విశ్వాసం నుండి ప్రేమ, సేవ, విధేయత అనే ఫలితాలు వస్తాయని బోధిస్తాయి (ఎఫెసీయులకు 2:10).

రక్షణలో మానవ క్రియలకు అతిగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం అనే అంశం ప్రాచీన సంఘం నుంచే చర్చలో ఉంది; మధ్యయుగాల్లో కూడా ప్రముఖంగా ఉంది.

సమస్య: మనిషి చేసే సత్క్రియలు, మతపరమైన కర్తవ్యాలు, పశ్చాత్తాప చర్యలు దేవుని ఎదుట నీతిమంతుడిగా నిలబడటానికి ఏ విధంగా సహాయపడతాయి అనే విషయంలో వివాదాలు ఉన్నాయి. అయితే, లూథర్ దేవుని కృప, విశ్వాసం, నీతిమంతులుగా తీర్చబడటం గురించి అప్పటి బోధనలో ఉన్న సమస్యలను ప్రశ్నించాడు.

సంస్కరణలో పరిష్కారం: లూథర్, ఇతర సంస్కర్తలు రక్షణ దేవుని కృపవల్ల, క్రీస్తు కార్యం ఆధారంగా, విశ్వాసం ద్వారా లభిస్తుందని బోధించారు. మంచి క్రియలు రక్షణకు కారణం కావు; అవి విశ్వాసం ఫలితాలు.

ముఖ్యమైన బైబిలు సత్యం: ఎఫెసీయులకు 2:8–10—మనం క్రియల ద్వారా రక్షించబడలేదు; అయితే, మంచి క్రియలు చేయడానికి క్రీస్తులో సృష్టించబడ్డాము.

ముగింపు: మతోద్ధరణ ఎందుకు జరిగింది?

మధ్యయుగం నుండి లూథర్ కాలం వరకు మతోద్ధరణకు దారితీసిన పరిస్థితులను ఈ విధంగా సంగ్రహించవచ్చు:

1. పోప్‌ అధికార పరిధి, సంఘం మరియు రాజ్యాధికారాల మధ్య ఘర్షణలు.
2. సంఘంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో కనిపించిన నైతిక, ఆర్థిక, పరిపాలనా దుర్వినియోగాలు.
3. ఇండల్జెన్సుల ప్రచారం, పాపక్షమాపణ మరియు ప్రాయశ్చిత్తం గురించి ఏర్పడిన వివాదాలు.
4. పాపి దేవుని ఎదుట నీతిమంతునిగా ఎలా తీర్చబడతాడనే ప్రశ్నపై వేదాంతపరమైన విభేదాలు.
5. వైక్లిఫ్, హస్ వంటి పూర్వ సంస్కర్తల ప్రభావం.
6. పునరుజ్జీవనోద్యమం, బైబిలు మూలభాషల అధ్యయనం, ముద్రణా యంత్రం ద్వారా ఆలోచనలు వేగంగా వ్యాపించడం.
7. లూథర్ బైబిలును లోతుగా అధ్యయనం చేసి, క్రీస్తు ద్వారా లభించే ఉచిత కృపను స్పష్టంగా ప్రకటించడం.

లూథరన్ విశ్వాస దృక్కోణంలో అసలు కేంద్రం: మతోద్ధరణ కేవలం సంఘ పరిపాలనను మార్చే ఉద్యమం కాదు; అది పాపం, కృప, విశ్వాసం, క్రీస్తు రక్షణ కార్యం గురించి బైబిలు ఏమి బోధిస్తుందనే ప్రశ్నకు సంబంధించినది. ధర్మశాస్త్రం మన పాపాన్ని బయటపెట్టి, మన స్వనీతి మీద ఆధారపడే ఆశను తొలగిస్తుంది. సువార్త మాత్రం మనం సంపాదించలేని క్షమాపణను క్రీస్తు ద్వారా ఉచితంగా ప్రకటిస్తుంది. అదే మతోద్ధరణ సందేశం యొక్క హృదయం.

ప్రొటెస్టంట్ సంస్కరణ యూరప్‌లోని మత, రాజకీయ, సామాజిక జీవితాన్ని గణనీయంగా ప్రభావితం చేసింది. లూథర్ బోధనలు, ఇతర సంస్కర్తల ఉద్యమాలు, పాలకుల రాజకీయ నిర్ణయాలు, స్థానిక పరిస్థితులు కలిసి పాశ్చాత్య క్రైస్తవ ప్రపంచంలో విభజనలకు దారితీశాయి. ఈ ప్రక్రియలో ఘర్షణలు, హింస, మతపరమైన యుద్ధాలు కూడా చోటుచేసుకున్నాయి. అయితే, ఆ కాలంలోని ప్రతి సంఘర్షణకు ఒకే మతపరమైన కారణం ఉందని చెప్పడం సరికాదు; రాజకీయ అధికారం, భూస్వామ్యం, రాజ్యాల ప్రయోజనాలు కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి.

క్రీ.శ. 1534లో ఇంగ్లాండ్ పార్లమెంటు ఆమోదించిన Act of Supremacy ద్వారా హెన్రీ VIII, పోప్‌కు బదులుగా ఇంగ్లాండ్ చర్చిపై రాజు యొక్క అత్యున్నత అధికారాన్ని ప్రకటించాడు. హెన్రీ VIIIకి తన వివాహ సంబంధిత సమస్యలో పోప్ అనుమతి లభించకపోవడం రోమ్‌తో విభేదాలకు ముఖ్యమైన కారణం. అయితే, ఇంగ్లాండ్‌లో జరిగిన మార్పులు లూథర్ జర్మనీలో ప్రారంభించిన సంస్కరణతో పూర్తిగా సమానమైనవి కావు. హెన్రీ VIII పాలనలో అనేక పాత కాథలిక్ ఆచారాలు, చర్చి నిర్మాణాలు కొనసాగాయి.

సంస్కరణ తరువాత వివిధ ప్రాంతాల్లో వేర్వేరు సంస్కరణ ఉద్యమాలు అభివృద్ధి చెందాయి. లూథరన్‌లు, రిఫార్మ్డ్ సంప్రదాయాలు, అనాబాప్టిస్టులు, తరువాతి బాప్టిస్టు, క్వేకర్ వంటి ఉద్యమాలు వేర్వేరు చారిత్రక సందర్భాల్లో రూపుదిద్దుకున్నాయి. వీటన్నింటినీ లూథర్ ప్రత్యక్షంగా స్థాపించిన శాఖలుగా భావించకూడదు. వాటి మధ్య బైబిలు వ్యాఖ్యానం, బాప్తిస్మం, ప్రభుభోజనం, చర్చి పాలన, క్రైస్తవ జీవితం వంటి విషయాల్లో భేదాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.

సంస్కర్తలు లేఖనాల అధికారాన్ని బలంగా నొక్కిచెప్పారు. వారు బైబిలు బోధనను చర్చి బోధనకు ప్రమాణంగా ఉపయోగించి, తమ విశ్వాసాన్ని బహిరంగంగా ప్రకటించారు. అదే సమయంలో, లేఖనాలను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి, వాటి బోధనను చర్చి జీవితంలో ఎలా అన్వయించాలి అనే అంశాలపై సంస్కర్తల మధ్య కూడా విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి.

ఈ సంస్కరణ మరింత క్రైస్తవ శాఖలకు నాంది పలికింది. 17వ శతాబ్దం నాటికి, సమకాలీన పదం డినామినేషన్ అనేది మతపరమైన శాఖలను వివరించడానికి ఉపయోగించడం ప్రారంభమైంది. ఈ రోజు ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్రైస్తవులలో 45,000 కంటే ఎక్కువ డినామినేషన్లు ఉన్నాయి. 

నేడు క్రైస్తవ ప్రపంచం అనేక డినామినేషన్లుగా, సంఘాలుగా విభజించబడి ఉండటం విచారించదగిన విషయం. క్రీస్తును విశ్వసిస్తున్నామని చెప్పుకునే క్రైస్తవుల మధ్య ఇన్ని విభేదాలు ఎందుకు ఉన్నాయి? ఈ విభజనలకు కారణాలేమిటి? మనం నిజంగా దేవుని వాక్యాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకొని, దాని బోధనల ప్రకారం జీవిస్తున్నామా? ఈ ప్రశ్నలను ప్రతి క్రైస్తవుడు ఆత్మపరిశీలనతో ఎదుర్కోవాలి.

క్రైస్తవ సంఘాల మధ్య ఉన్న అన్ని భేదాలూ ఒకే విధమైనవి కావు. కొన్ని భేదాలు దేవుని వాక్యంలోని ముఖ్యమైన సిద్ధాంతాలకు సంబంధించినవి; మరికొన్ని ఆరాధనా పద్ధతులు, సంఘ పాలన, సంప్రదాయాలకు సంబంధించినవి. అయితే, మానవ గర్వం, స్వార్థం, అధికార దాహం, అసూయ, ప్రేమలేని వాదనలు కూడా క్రైస్తవుల మధ్య విభజనలకు కారణమవుతాయి. దేవుని వాక్యాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయడం, దాని బోధనలను వక్రీకరించడం కూడా తీవ్రమైన సమస్యలకు దారితీస్తాయి.

క్రీస్తు తన శిష్యులు ఐక్యంగా ఉండాలని ప్రార్థించాడు (యోహాను 17:20–23). అపొస్తలుడైన పౌలు కూడా సంఘంలో విభజనలు ఉండకూడదని, విశ్వాసులు ఏకమనస్సుతో, ఏకభావంతో ఉండాలని బోధించాడు (1 కొరింథీయులకు 1:10–13). అయినప్పటికీ, నిజమైన క్రైస్తవ ఐక్యత అంటే సత్యాన్ని పక్కనపెట్టడం కాదు. దేవుని వాక్యానికి విరుద్ధమైన బోధనలను అంగీకరించడం ద్వారా ఐక్యతను సాధించలేము. అదే సమయంలో, మన వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలను దేవుని వాక్యంతో సమానంగా భావించి, అనవసరమైన విభజనలను సృష్టించడం కూడా తగదు.

మన మాటలు, ప్రవర్తన, పరస్పర సంబంధాల ద్వారా క్రీస్తు ప్రేమను ప్రతిబింబించలేకపోతే, మన సాక్ష్యం బలహీనపడుతుంది. మనలోని గర్వం, ద్వేషం, విభేదాలు, ప్రేమలేని ప్రవర్తన కారణంగా క్రీస్తు నామం ఇతరుల మధ్య అవమానించబడే పరిస్థితి ఏర్పడితే, మనం మన పాపాన్ని గుర్తించి పశ్చాత్తాపపడాలి. మన ప్రవర్తన ద్వారా సువార్తకు ఆటంకం కలిగించకుండా జాగ్రత్తపడాలి (రోమీయులకు 2:24).

కాబట్టి, క్రైస్తవులుగా మనం దేవుని వాక్యంలో నిరంతరం శిక్షణ పొందాలి, ప్రతి బోధనను లేఖనాల వెలుగులో పరిశీలించాలి (అపొస్తలుల కార్యములు 17:11). సత్యాన్ని ప్రేమతో ప్రకటిస్తూ, క్రీస్తులో మనకు అనుగ్రహించబడిన క్షమాపణను గుర్తుంచుకొని, ఇతరులతో వినయంగా వ్యవహరించాలి. మన విభేదాలను సమర్థించుకోవడమే కాకుండా, వాటికి కారణమైన పాపాలను కూడా పరిశీలించాలి. సత్యంలో స్థిరంగా నిలబడుతూ, ప్రేమలో ఎదుగుతూ, మన జీవితాల ద్వారా క్రీస్తును మహిమపరచడమే మన బాధ్యత.

దేవుని వాక్యాన్ని దాని స్వచ్చతలో భవిషత్ తరాలకు అందించాలనే ఉద్దేశ్యంలో దానిని భద్రపర్చాలనే ఈ చిన్న ప్రయత్నాన్ని ప్రోత్సహించండి. ఇది శ్రమతో ఖర్చుతో కూడుకొన్నది కాబట్టి ఈ ప్రయత్నంలో భాగస్వాములు కండి, చేయూతనివ్వండి, దేవుడు మిమ్మును దీవించును గాక. – రెవ. కూరపాటి విజయ్ కుమార్. ఫోన్ పే యూపీఐ ఐడి – 9848365150-2@ybl

KURAPATI VIJAY KUMAR,
HDFC BANK, Account no 50200096563465,
IFSC code. HDFC0005872,
Swift code HDFCINBB,
JKC College Road Branch, GUNTUR 522006,
ANDHRA PRADESH, INDIA.
The phone pay UPI Id : 9848365150-2@ybl